અખાના છપ્પા/અજ્ઞાન અંગ

વિકિસ્રોતમાંથી
Jump to navigation Jump to search
← વેદ અંગ અખાના છપ્પા
અજ્ઞાન અંગ
અખો
મુક્તિ અંગ →


જ્ઞાને જે પહેરે વેષ, બહાર નીકળે દેખાદેખ;

જેમ વાઘ ગૌધણને હાળ્યો, વર્તી તે માંહી રે ભળ્યો;

તેને છે આમીષનો આહાર, પ્રસંગ મળે આખા પ્રતિકાર. ૫૯૪


પ્રવૃત્તિ નિવૃત્તિની અળગી વાત, વિચાર વિના નવ આવે ઘાટ;

જેમ કો ભાડે રથ બેઠો જાય, બળદ મરે રથ કટકા થાય;

નોહે ચિંતા તેને પ્રતિકાર, આખા જેને સતી વિચાર. ૫૯૫


પ્રવૃત્તિ નિવૃત્તિને બેઠો વારી, જેમ વેશ્યા રાખી ગૃહિણી કરી;

પ્રસંગ મળે કરતી તે કરે, વિચાર વિના સૌ એમ ઓચરે;

મન ઇન્દ્રિય ત્યાં ન કરે, આખા એમ એક વાંકું વહ્યું. ૫૯૬


થારથ વર્તે તો જ્ઞાન, જેમ કો રંક થયો રાજાન;

જેમ કરતો તેમ વળતું કરે, જૂઠું છળ વિક્રમ આચરે;

આખા કરી ન જાણ્યું રાજ, શું થયું જો તો પામ્યો સાજ. ૫૯૭


જો આખા ઓળખે આતમાં, તો સર્વ વાતની ભાગે તમા;

લાલચ લોભ જૂઠો પ્રતિકાર, સૂરિ ધામમાં નોહે અંધકાર;

શીખી સાંભળી વાતો કરે, પોતે અગ્નિ કેમ ટાઢે મારે. ૫૯૮


જ્ઞાન તણો છે સતી ઉપદેશ, ત્યાં જૂઠું ન રહે લેશ;

સાચી કથણી કઠતા જાય, ઉદર અર્થ કરે અન્યાય;

કહે આખો એનું શું ભણ્યું, ગુંજાતાપ વાનરતાપણું. ૫૯૯


જ્યારે જ્ઞાનનો ઊગ્યો રવી, તાત ગઈ રત પ્રગટી નવી;

કૃત્ય જાશે અંધારાતણાં, મોહા નીશામાં ફરતા ઘણા;

આખા નોય દરિદ્રની વાત, અમૃત ભોગ કે લાંઘણ સાત. ૬૦૦

તમાનું તે કરે અકાજ , સંસારની તે રાખે લાજ;

દેહાસુખને આતમસુખ કહે, જેમાંનું કાંઇએ નવ રહે;

જીવને મૃત્યુ છે જેવડે, એક સતી વાક્યે તે શું તૂટી પડે. ૬૦૧


ન આયુર વિદ્યા બાળ રૂપ, સ્વર ચાતુરી ન્યાય સિદ્ધ ભૂપ,

જ્ઞાન ભક્તિ વિવેક વૈરાગી, ચારે વ્રત તપ તીરથ ત્યાગ;

આખો કહે સર્વે એ ભાળ, જોતાં આપે આપનો માલ. ૬૦૨


જીવા જીવને રે અનુમાન, તાણયુમ ધનુષ આવીરે કાન;

જે જે દ્વારોમાં જીવ ભળે, તેજ રૂપી કલણમાં કળે;

મૂળગું આખા આદબા છે ઓજ, સમજે તો સમજી લે ચોજ. ૬૦૩


જેને નથી રૂપા ગુણ નામ, જોતાં તેના સઘળા કામ;

પાસર્યું આપ વિચિત્રતા ભાત, વેદે કહી એ મુખની વાત;

બહુ મુખનો મોટો મહારાજ, તો આખો શું કહે તેના કાજ. ૬૦૪


પ્રણવ પ્રકારે ઘાલ્યો ઘાટ, એક બાહેર દેખાડી વાટ;

જે છે તે ત્યાં અસંખ્યાત, શબ્દે કહિયે શબ્દની વાત;

જે છે તેને આખો કેમ કહે, તેની વાત તો તેજ જ લહે. ૬૦૫


કહે આખો મૂકી નિઃશ્વાસ, હું તો છું તારો આભાસ;

તારી વાત કરે છે તું, ઓછાંયા મધ્યે વર્તયો હું;

બહુ તેજ મધ્યે હું રહ્યો, ત્યારે શેષ ઓછાંયો ગયો. ૬૦૬


ખા સઘળા આ વસ્તુ વિનોદ, હાંસી કહો કે તત્ત્વનો બોધ;

પોતાની ઠગ પોતે સાથ, ઇચ્છા અમલ ખાધી તે હાથ;

તારું ઘેલપણું તે હું, સાજો તેતું ત્યાં તુંનો. ૬૦૭


મ આખા સહીયારી વૃત્ત, હાથો હાથ દીસે છે તર્ત;

નટતણી હાલે આંગળી, હું હાલું જાણે પૂતળી;

તેનો બોલ પોતે નટ કહે, ઊંડે વિચારે અમથું રહે. ૬૦૮

અખાના છપ્પા