જોડ્યા અને તેને પાસે આવવા દેવા પ્રતાપને કહ્યું.
‘પિતાજી! આ કામમાં તમે?’ યમુનાએ બહુ જ ધીમેથી કહ્યું.
‘બેટી! યમુના!‘ પંડિતે જુસ્સામાં આવી કહ્યું: ’પ્રતાપને પૂરી શિક્ષા ન થઈ, વચ્ચે તું, તું ભોગ થઈ પડી!’
પ્રતાપ ભડક્યો: ‘મને શિક્ષા? શું કરવા?’
‘શાની શિક્ષા?‘ યમુના બોલી.
‘ તને છેતરવાની—તને હરી લાવવાની. ’
‘બાપુ ! મને હરનાર તો અલીનો પુત્ર હતો, પ્રતાપ નહિ. રાજાની ખરાબ દૃષ્ટિમાંથી બચવા હું નાસી છૂટી અને તે માર્યો ગયો. પ્રતાપે તો મને કૉલેરામાંથી બચાવી હતી.’
‘હેં!’
પંડિત સ્તબ્ધ થઈ ગયો: એ યમુનાને શોધવા નીકળ્યો ત્યારે તો પોતાની કલાથી દુશ્મનને રીઝવી એને પાછી મેળવવાની વાત એના મનમાં હતી. એ તો એ ચૂક્યો—અને એ ક્યાં જાતો પડ્યો? એ મનમાં વિચારી રહ્યો: ‘શા માટે એણે વ્રતભંગ કર્યો? શા માટે સારંગીનો અવિશ્વાસ કર્યો? શા માટે આ પંથ લીધો?’
તેણે હવે પ્રતાપ સામે જોયું. પણ યમુના આજે જતી હતી! કોનો વાંક? પોતાનો? કુદરતનો? કર્મનો કે વ્રતભંગનો ?
૧૯૨૨
