પૃષ્ઠ:Liludi Dharti2.pdf/૩૨૩

વિકિસ્રોતમાંથી
Jump to navigation Jump to search
આ પાનાનું પ્રુફરીડિંગ બાકી છે


________________

પ્રયોગના અને ૩૨૩ - આવા કહેશથી વાંચનાર'; ભાઈબહેનોને વાર્તાના સુખાંત કે કરણાંત અંગેના મારા ખ્યાલે કથાને મઝધારે સમજાવવા જેટલો એ વેળા આવઠાશ નહેતો રહ્યો. પણ માની લઉં છું કે કથાને ઉત્તરાર્ધ વાંચ્યા પછી એમના મનનું સમાધાન અંશતઃ પણ થઈ . શકયું હશે. એવું એવું સમાધાન ન થઈ શક્યું હોય તે એટલી આ સરજતની કયાશ સમજવી.' --) ગોબરના મૃત્યુ પછી સંતુ ઉપર જે વીતકે વીત્યાં એમાં રહેલી વિધિવક્રતા કેટલાક વાચકોએ પ્રમાણેલી, ત્યારે કેટલાકને એ અસહ્ય લાગેલી. એક વયેવૃદ્ધ વેપારી મારી ઓફિસ શોધતાશોધતા આવી પહોંચ્યા અને રૂબરૂ ફરિયાદ કરી રહ્યા : “સંતને આટલાં બધાં દુઃખ હેય રે હાલા પટેલ જેવા ધરમીને ઘેરે જ ધાડ જેવું કરો છો ? જરાક તો દયા રાખે !...' એ વૃદ્ધની વેદના જોઈને મને દુઃખ થયું. એમના સાંત્વન ખાતર મેં શેષ સ્થાને સાર કહી સંભળાવ્યા. કથા અત દેવશીનું પુનરાગમન થનાર છે એવી આગોતરી બાતમી પણ એમને આપી દીધી. પણ કઈ રીતે એમને ઉગ ઓછો ન થયો. એ તે ફરિયાદ કરતા જ રહ્યા : “હવે દેવશી આવે તે ય શું અને ન આવે તે ય શું ! આટલું બધું બગાડી માર્યું. એ હવૈ કેમ કરીને સુધરે ? બધું બગાડી માર્યું , બધું બગાડી માર્યું...” આવા આવા અનુભવો થયાં ત્યારે સ્વાભાવિક જ એરિસ્ટોટલે બાંધેલી સૌદર્યદષ્ટિની યાદ તાજી થતી રહેલા છે. કોઈ પાત્રને, બિલકલ અનિવાર્ય હોય એથી વધારે પ્રમાણમાં દુષ્ટ, ખલ કે ખરાબ ન ચીતરવાં. કથાને આરંભે જે કહ્યું છે એ અહી સ્પષ્ટ કરવા માગું છું કે આ કથામાં કોઈ જ પાત્ર મારે મન નિર્ભેળ ખલ કે નિર્ભેળ દુષ્ટ નથી. જીવો ખવાસ, ઠકરાણુ, માંડણ, નથુ સોની કે અજવાળીકાકી, કાઈ જ નહિ. જિદંગીની શતરંજ પર પિતાની ચાલ એ પાત્રાના હાથમાં નથી, સંજોગોના હાથમાં છે. સમરસેટ મેમના એક પુસ્તકનું શીર્ષક 'Creatures of circumstances'