યુગવંદના/દિઠી સાંતાલની નારી

વિકિસ્રોતમાંથી
Jump to navigation Jump to search
← ઘણ રે બોલે ને – યુગવંદના
દિઠી સાંતાલની નારી
ઝવેરચંદ મેઘાણી
૧૯૩૧
ખેડુ સ્ત્રીનું સંધ્યાગીત →


[ ૫૩ ]
દીઠી સાંતાલની નારી


દીઠી સાંતાલની નારી – રે આજ દીઠી સાંતાલની નારી;
શીમુળના ઝાડ હેઠ જાતી ને આવતી દીઠી સાંતાલની નારી.

માથે માંડેલ છે માટીની સૂંડલી :
ઘાટીલા હાથમાં થોડી થોડી બંગડી :
પાતળિયા દેહ પર વીંટેલી ચૂંદડી :
કાયાની કાંબડી કાળી:
કેશુડા રંગના ભડકા લ્હેરાવતી લાલ લાલ કોરની સાડી;
શીમુળના ઝાડ હેઠ સબકારે ચાલતી દીઠી સાંતાલની નારી.

આષાઢી મેઘ અને થોડી-શી વીજળી
લઈને બેઠેલ હશે બ્રહ્મા:
ભુલકણા દેવ, તમે પંખીડું વિસરી
ઘડી કેમ માનવની કન્યા !
પાંખોની જોડ એના હૈયામાં સંઘરી સરજી સાંતાલની નારી;
ઊડું ઊડું હીંડતી હલકે વિદ્યાધરી દીઠી સાંતાલની નારી.

દખણાદા વાયરાની કો'ક કો'ક લેરખી
વહી જાતી શીતને ધખાવે;
સૂકેલાં પાંદ અને ધૂળ તણી આંધીઓ
મરુતોની મોજને ચગાવે :
શાળાનો ઘંટ થાય, દૂર દૂર વહી જાય પાવા બજાવતી ગાડી;
એવા પરભાતને પોરે મેં એક દી દીઠી સાંતાલની નારી.

પેલું બંધાય મારું માટીનું ખોરડું :
શીતળ, નાજુક ને સુંવાળું
મેલને ઝરૂખે હું બેસીને કોડભર્યો
મજૂરોની મેદિની નિહાળું

[ ૫૪ ]

કડિયાની હાક પડે – હડીઓ ત્યાં કાઢતી દીઠી સાંતાલની નારી,
ધગધગતી માટીની સૂંડલીઓ સારતી દીઠી સાંતાલની નારી.

પો’૨ ને બપોર એની બળબળતી દેહના
કરતી'તી રોજ રોજ છૂંદા;
કવિની કુટિર તણાં ભીંતડાંને કારણે
ખેંચે એ ધૂળ તણા લૂંદાઃ
લાજી લાજીને મારાં લોચન બિડાય છેઃ દીઠી સાંતાલની નારી;
ધિક્કારે આત્માના દીપક ઝંખાય છેઃ દીઠી સાંતાલની નારી.

પ્રિયજનની સેવાને કારણિયે સરજેલી
નારીની પુણ્યવતી કાયા;
એ રે કાયાનાં આજ દુનિયાના ચોકમાં
સોઘેરાં હાટડાં મંડાયાં :
ચાર-આઠ ત્રાંબિયાની રોજી આપીને મેં લૂંટી સાંતાલની નારી,
દીઠી સાંતાલની નારી – રે આજ દીઠી સાંતાલની નારી.