શ્રી રામચરિત માનસ/ બીજો વિશ્ચામ

વિકિસ્રોતમાંથી
દિશાશોધન પર જાઓ શોધ પર જાઓ
આ કૃતિ/પાનું હમણાં જ અહીં લાવ્યા છીએ અને તેની ભૂલશુદ્ધિ (પ્રૂફ રીડીંગ) બાકી છે. જો તેમાં કોઈ ભૂલો જણાય તો ક્ષમા કરશો, થોડા સમયમાં આનું શુદ્ધિકરણ કરીને તેને આખરી ઓપ આપી દેવામાં આવશે.
શ્રી રામચરિત માનસ
બીજો વિશ્રામ
ગોસ્વામી તુલસીદાસ
૨. અયોધ્યા કાન્ડ →


<poem>

દ્રિતિય સોપાન (બાલકાણ્ડ)

ચૌપાઈ

નામ પ્રસાદ સંભુ અબિનાસી, સાજુ અમંગલ મંગલ રાસી || સુક સનકાદિ સિદ્ધ મુનિ જોગી, નામ પ્રસાદ બ્રહ્મસુખ ભોગી ||૧||

નારદ જાનેઉ નામ પ્રતાપૂ, જગ પ્રિય હરિ હરિ હર પ્રિય આપૂ || નામુ જપત પ્રભુ કીન્હ પ્રસાદૂ, ભગત સિરોમનિ ભે પ્રહલાદૂ ||૨||

ધ્રુવઁ સગલાનિ જપેઉ હરિ નાઊઁ, પાયઉ અચલ અનૂપમ ઠાઊઁ || સુમિરિ પવનસુત પાવન નામૂ, અપને બસ કરિ રાખે રામૂ ||૩||

અપતુ અજામિલુ ગજુ ગનિકાઊ, ભએ મુકુત હરિ નામ પ્રભાઊ || કહૌં કહાઁ લગિ નામ બડ઼ાઈ, રામુ ન સકહિં નામ ગુન ગાઈ ||૪||

દોહો

નામુ રામ કો કલપતરુ કલિ કલ્યાન નિવાસુ | જો સુમિરત ભયો ભાઁગ તેં તુલસી તુલસીદાસુ ||૨૬||

ચૌપાઈ

ચહુઁ જુગ તીનિ કાલ તિહુઁ લોકા, ભએ નામ જપિ જીવ બિસોકા || બેદ પુરાન સંત મત એહૂ, સકલ સુકૃત ફલ રામ સનેહૂ ||૧||

ધ્યાનુ પ્રથમ જુગ મખબિધિ દૂજેં, દ્વાપર પરિતોષત પ્રભુ પૂજેં || કલિ કેવલ મલ મૂલ મલીના, પાપ પયોનિધિ જન જન મીના ||૨||

નામ કામતરુ કાલ કરાલા, સુમિરત સમન સકલ જગ જાલા || રામ નામ કલિ અભિમત દાતા, હિત પરલોક લોક પિતુ માતા ||૩||

નહિં કલિ કરમ ન ભગતિ બિબેકૂ, રામ નામ અવલંબન એકૂ || કાલનેમિ કલિ કપટ નિધાનૂ, નામ સુમતિ સમરથ હનુમાનૂ ||૪||

દોહો

રામ નામ નરકેસરી કનકકસિપુ કલિકાલ | જાપક જન પ્રહલાદ જિમિ પાલિહિ દલિ સુરસાલ ||૨૭||

ચૌપાઈ

ભાયઁ કુભાયઁ અનખ આલસહૂઁ, નામ જપત મંગલ દિસિ દસહૂઁ || સુમિરિ સો નામ રામ ગુન ગાથા, કરઉઁ નાઇ રઘુનાથહિ માથા ||૧||

મોરિ સુધારિહિ સો સબ ભાઁતી, જાસુ કૃપા નહિં કૃપાઁ અઘાતી || રામ સુસ્વામિ કુસેવકુ મોસો, નિજ દિસિ દૈખિ દયાનિધિ પોસો ||૨||

લોકહુઁ બેદ સુસાહિબ રીતીં, બિનય સુનત પહિચાનત પ્રીતી || ગની ગરીબ ગ્રામનર નાગર, પંડિત મૂઢ઼ મલીન ઉજાગર ||૩||

સુકબિ કુકબિ નિજ મતિ અનુહારી, નૃપહિ સરાહત સબ નર નારી || સાધુ સુજાન સુસીલ નૃપાલા, ઈસ અંસ ભવ પરમ કૃપાલા ||૪||

સુનિ સનમાનહિં સબહિ સુબાની, ભનિતિ ભગતિ નતિ ગતિ પહિચાની || યહ પ્રાકૃત મહિપાલ સુભાઊ, જાન સિરોમનિ કોસલરાઊ ||૫||

રીઝત રામ સનેહ નિસોતેં, કો જગ મંદ મલિનમતિ મોતેં ||૬||

દોહો

સઠ સેવક કી પ્રીતિ રુચિ રખિહહિં રામ કૃપાલુ | ઉપલ કિએ જલજાન જેહિં સચિવ સુમતિ કપિ ભાલુ ||૨૮(ક)||

હૌહુ કહાવત સબુ કહત રામ સહત ઉપહાસ | સાહિબ સીતાનાથ સો સેવક તુલસીદાસ ||૨૮(ખ)||

ચૌપાઈ

અતિ બડ઼િ મોરિ ઢિઠાઈ ખોરી, સુનિ અઘ નરકહુઁ નાક સકોરી || સમુઝિ સહમ મોહિ અપડર અપનેં, સો સુધિ રામ કીન્હિ નહિં સપનેં ||૧||

સુનિ અવલોકિ સુચિત ચખ ચાહી, ભગતિ મોરિ મતિ સ્વામિ સરાહી || કહત નસાઇ હોઇ હિયઁ નીકી, રીઝત રામ જાનિ જન જી કી ||૨||

રહતિ ન પ્રભુ ચિત ચૂક કિએ કી, કરત સુરતિ સય બાર હિએ કી || જેહિં અઘ બધેઉ બ્યાધ જિમિ બાલી, ફિરિ સુકંઠ સોઇ કીન્હ કુચાલી ||૩||

સોઇ કરતૂતિ બિભીષન કેરી, સપનેહુઁ સો ન રામ હિયઁ હેરી || તે ભરતહિ ભેંટત સનમાને, રાજસભાઁ રઘુબીર બખાને ||૪||

દોહો

પ્રભુ તરુ તર કપિ ડાર પર તે કિએ આપુ સમાન || તુલસી કહૂઁ ન રામ સે સાહિબ સીલનિધાન ||૨૯(ક)||

રામ નિકાઈં રાવરી હૈ સબહી કો નીક | જોં યહ સાઁચી હૈ સદા તૌ નીકો તુલસીક ||૨૯(ખ)||

એહિ બિધિ નિજ ગુન દોષ કહિ સબહિ બહુરિ સિરુ નાઇ| બરનઉઁ રઘુબર બિસદ જસુ સુનિ કલિ કલુષ નસાઇ ||૨૯(ગ)||

ચૌપાઈ

જાગબલિક જો કથા સુહાઈ, ભરદ્વાજ મુનિબરહિ સુનાઈ || કહિહઉઁ સોઇ સંબાદ બખાની, સુનહુઁ સકલ સજ્જન સુખુ માની ||૧||

સંભુ કીન્હ યહ ચરિત સુહાવા, બહુરિ કૃપા કરિ ઉમહિ સુનાવા || સોઇ સિવ કાગભુસુંડિહિ દીન્હા, રામ ભગત અધિકારી ચીન્હા ||૨||

તેહિ સન જાગબલિક પુનિ પાવા, તિન્હ પુનિ ભરદ્વાજ પ્રતિ ગાવા || તે શ્રોતા બકતા સમસીલા, સવઁદરસી જાનહિં હરિલીલા ||૩||

જાનહિં તીનિ કાલ નિજ ગ્યાના, કરતલ ગત આમલક સમાના || ઔરઉ જે હરિભગત સુજાના, કહહિં સુનહિં સમુઝહિં બિધિ નાના ||૪||

દોહો

મૈ પુનિ નિજ ગુર સન સુની કથા સો સૂકરખેત | સમુઝી નહિ તસિ બાલપન તબ અતિ રહેઉઁ અચેત ||૩૦(ક)||

શ્રોતા બકતા ગ્યાનનિધિ કથા રામ કૈ ગૂ || કિમિ સમુઝૌં મૈ જીવ જડ કલિ મલ ગ્રસિત બિમૂ ||૩૦(ખ)||

ચૌપાઈ

તદપિ કહી ગુર બારહિં બારા, સમુઝિ પરી કછુ મતિ અનુસારા || ભાષાબદ્ધ કરબિ મૈં સોઈ, મોરેં મન પ્રબોધ જેહિં હોઈ ||૧||

જસ કછુ બુધિ બિબેક બલ મેરેં, તસ કહિહઉઁ હિયઁ હરિ કે પ્રેરેં || નિજ સંદેહ મોહ ભ્રમ હરની, કરઉઁ કથા ભવ સરિતા તરની ||૨||

બુધ બિશ્રામ સકલ જન રંજનિ, રામકથા કલિ કલુષ બિભંજનિ || રામકથા કલિ પંનગ ભરની, પુનિ બિબેક પાવક કહુઁ અરની ||૩||

રામકથા કલિ કામદ ગાઈ, સુજન સજીવનિ મૂરિ સુહાઈ || સોઇ બસુધાતલ સુધા તરંગિનિ, ભય ભંજનિ ભ્રમ ભેક ભુઅંગિનિ ||૪||

અસુર સેન સમ નરક નિકંદિનિ, સાધુ બિબુધ કુલ હિત ગિરિનંદિનિ || સંત સમાજ પયોધિ રમા સી, બિસ્વ ભાર ભર અચલ છમા સી ||૫||

જમ ગન મુહઁ મસિ જગ જમુના સી, જીવન મુકુતિ હેતુ જનુ કાસી || રામહિ પ્રિય પાવનિ તુલસી સી, તુલસિદાસ હિત હિયઁ હુલસી સી ||૬||

સિવપ્રય મેકલ સૈલ સુતા સી, સકલ સિદ્ધિ સુખ સંપતિ રાસી || સદગુન સુરગન અંબ અદિતિ સી, રઘુબર ભગતિ પ્રેમ પરમિતિ સી ||૭||

દોહો

રામ કથા મંદાકિની ચિત્રકૂટ ચિત ચારુ |

તુલસી સુભગ સનેહ બન સિય રઘુબીર બિહારુ ||૩૧||

ચૌપાઈ

રામ ચરિત ચિંતામનિ ચારૂ, સંત સુમતિ તિય સુભગ સિંગારૂ || જગ મંગલ ગુન ગ્રામ રામ કે, દાનિ મુકુતિ ધન ધરમ ધામ કે ||૧||

સદગુર ગ્યાન બિરાગ જોગ કે, બિબુધ બૈદ ભવ ભીમ રોગ કે || જનનિ જનક સિય રામ પ્રેમ કે, બીજ સકલ બ્રત ધરમ નેમ કે ||૨||

સમન પાપ સંતાપ સોક કે, પ્રિય પાલક પરલોક લોક કે || સચિવ સુભટ ભૂપતિ બિચાર કે, કુંભજ લોભ ઉદધિ અપાર કે ||૩||

કામ કોહ કલિમલ કરિગન કે, કેહરિ સાવક જન મન બન કે || અતિથિ પૂજ્ય પ્રિયતમ પુરારિ કે, કામદ ઘન દારિદ દવારિ કે ||૪||

મંત્ર મહામનિ બિષય બ્યાલ કે, મેટત કઠિન કુઅંક ભાલ કે || હરન મોહ તમ દિનકર કર સે, સેવક સાલિ પાલ જલધર સે ||૫||

અભિમત દાનિ દેવતરુ બર સે, સેવત સુલભ સુખદ હરિ હર સે || સુકબિ સરદ નભ મન ઉડગન સે, રામભગત જન જીવન ધન સે ||૬||

સકલ સુકૃત ફલ ભૂરિ ભોગ સે, જગ હિત નિરુપધિ સાધુ લોગ સે || સેવક મન માનસ મરાલ સે, પાવક ગંગ તંરગ માલ સે ||૭||

દોહો

કુપથ કુતરક કુચાલિ કલિ કપટ દંભ પાષંડ | દહન રામ ગુન ગ્રામ જિમિ ઇંધન અનલ પ્રચંડ ||૩૨(ક)||

રામચરિત રાકેસ કર સરિસ સુખદ સબ કાહુ | સજ્જન કુમુદ ચકોર ચિત હિત બિસેષિ બડ લાહુ ||૩૨(ખ)||

ચૌપાઈ

કીન્હિ પ્રસ્ન જેહિ ભાઁતિ ભવાની, જેહિ બિધિ સંકર કહા બખાની || સો સબ હેતુ કહબ મૈં ગાઈ, કથાપ્રબંધ બિચિત્ર બનાઈ ||૧||

જેહિ યહ કથા સુની નહિં હોઈ, જનિ આચરજુ કરૈં સુનિ સોઈ || કથા અલૌકિક સુનહિં જે ગ્યાની, નહિં આચરજુ કરહિં અસ જાની ||૨||

રામકથા કૈ મિતિ જગ નાહીં, અસિ પ્રતીતિ તિન્હ કે મન માહીં || નાના ભાઁતિ રામ અવતારા, રામાયન સત કોટિ અપારા ||૩||

કલપભેદ હરિચરિત સુહાએ, ભાઁતિ અનેક મુનીસન્હ ગાએ || કરિઅ ન સંસય અસ ઉર આની, સુનિઅ કથા સારદ રતિ માની ||૪||

દોહો

રામ અનંત અનંત ગુન અમિત કથા બિસ્તાર | સુનિ આચરજુ ન માનિહહિં જિન્હ કેં બિમલ બિચાર ||૩૩||

ચૌપાઈ

એહિ બિધિ સબ સંસય કરિ દૂરી, સિર ધરિ ગુર પદ પંકજ ધૂરી || પુનિ સબહી બિનવઉઁ કર જોરી, કરત કથા જેહિં લાગ ન ખોરી ||૧||

સાદર સિવહિ નાઇ અબ માથા, બરનઉઁ બિસદ રામ ગુન ગાથા || સંબત સોરહ સૈ એકતીસા, કરઉઁ કથા હરિ પદ ધરિ સીસા ||૨||

નૌમી ભૌમ બાર મધુ માસા, અવધપુરીં યહ ચરિત પ્રકાસા || જેહિ દિન રામ જનમ શ્રુતિ ગાવહિં, તીરથ સકલ તહાઁ ચલિ આવહિં ||૩||

અસુર નાગ ખગ નર મુનિ દેવા, આઇ કરહિં રઘુનાયક સેવા || જન્મ મહોત્સવ રચહિં સુજાના, કરહિં રામ કલ કીરતિ ગાના ||૪||

દોહો

મજ્જહિ સજ્જન બૃંદ બહુ પાવન સરજૂ નીર | જપહિં રામ ધરિ ધ્યાન ઉર સુંદર સ્યામ સરીર ||૩૪||

ચૌપાઈ

દરસ પરસ મજ્જન અરુ પાના, હરઇ પાપ કહ બેદ પુરાના || નદી પુનીત અમિત મહિમા અતિ, કહિ ન સકઇ સારદ બિમલમતિ ||૧||

રામ ધામદા પુરી સુહાવનિ, લોક સમસ્ત બિદિત અતિ પાવનિ || ચારિ ખાનિ જગ જીવ અપારા, અવધ તજે તનુ નહિ સંસારા ||૨||

સબ બિધિ પુરી મનોહર જાની, સકલ સિદ્ધિપ્રદ મંગલ ખાની || બિમલ કથા કર કીન્હ અરંભા, સુનત નસાહિં કામ મદ દંભા ||૩||

રામચરિતમાનસ એહિ નામા, સુનત શ્રવન પાઇઅ બિશ્રામા || મન કરિ વિષય અનલ બન જરઈ, હોઇ સુખી જૌ એહિં સર પરઈ ||૪||

રામચરિતમાનસ મુનિ ભાવન, બિરચેઉ સંભુ સુહાવન પાવન || ત્રિબિધ દોષ દુખ દારિદ દાવન, કલિ કુચાલિ કુલિ કલુષ નસાવન ||૫||

રચિ મહેસ નિજ માનસ રાખા, પાઇ સુસમઉ સિવા સન ભાષા || તાતેં રામચરિતમાનસ બર, ધરેઉ નામ હિયઁ હેરિ હરષિ હર ||૬||

કહઉઁ કથા સોઇ સુખદ સુહાઈ, સાદર સુનહુ સુજન મન લાઈ ||૭||

દોહો

જસ માનસ જેહિ બિધિ ભયઉ જગ પ્રચાર જેહિ હેતુ | અબ સોઇ કહઉઁ પ્રસંગ સબ સુમિરિ ઉમા બૃષકેતુ ||35||

ચૌપાઈ

સંભુ પ્રસાદ સુમતિ હિયઁ હુલસી, રામચરિતમાનસ કબિ તુલસી || કરઇ મનોહર મતિ અનુહારી, સુજન સુચિત સુનિ લેહુ સુધારી ||૧||

સુમતિ ભૂમિ થલ હૃદય અગાધૂ, બેદ પુરાન ઉદધિ ઘન સાધૂ || બરષહિં રામ સુજસ બર બારી, મધુર મનોહર મંગલકારી ||૨||

લીલા સગુન જો કહહિં બખાની, સોઇ સ્વચ્છતા કરઇ મલ હાની || પ્રેમ ભગતિ જો બરનિ ન જાઈ, સોઇ મધુરતા સુસીતલતાઈ ||૩||

સો જલ સુકૃત સાલિ હિત હોઈ, રામ ભગત જન જીવન સોઈ || મેધા મહિ ગત સો જલ પાવન, સકિલિ શ્રવન મગ ચલેઉ સુહાવન ||૪||

ભરેઉ સુમાનસ સુથલ થિરાના, સુખદ સીત રુચિ ચારુ ચિરાના ||૫||

દોહો

સુઠિ સુંદર સંબાદ બર બિરચે બુદ્ધિ બિચારિ | તેઇ એહિ પાવન સુભગ સર ઘાટ મનોહર ચારિ ||36||

ચૌપાઈ

સપ્ત પ્રબન્ધ સુભગ સોપાના, ગ્યાન નયન નિરખત મન માના || રઘુપતિ મહિમા અગુન અબાધા, બરનબ સોઇ બર બારિ અગાધા ||૧||

રામ સીય જસ સલિલ સુધાસમ, ઉપમા બીચિ બિલાસ મનોરમ || પુરઇનિ સઘન ચારુ ચૌપાઈ, જુગુતિ મંજુ મનિ સીપ સુહાઈ ||૨||

છંદ સોરઠા સુંદર દોહા, સોઇ બહુરંગ કમલ કુલ સોહા || અરથ અનૂપ સુમાવ સુભાસા, સોઇ પરાગ મકરંદ સુબાસા ||૩||

સુકૃત પુંજ મંજુલ અલિ માલા, ગ્યાન બિરાગ બિચાર મરાલા || ધુનિ અવરેબ કબિત ગુન જાતી, મીન મનોહર તે બહુભાઁતી ||૪||

અરથ ધરમ કામાદિક ચારી, કહબ ગ્યાન બિગ્યાન બિચારી || નવ રસ જપ તપ જોગ બિરાગા, તે સબ જલચર ચારુ તડાગા ||૫||

સુકૃતી સાધુ નામ ગુન ગાના, તે બિચિત્ર જલ બિહગ સમાના || સંતસભા ચહુઁ દિસિ અવઁરાઈ, શ્રદ્ધા રિતુ બસંત સમ ગાઈ ||૬||

ભગતિ નિરુપન બિબિધ બિધાના, છમા દયા દમ લતા બિતાના || સમ જમ નિયમ ફૂલ ફલ ગ્યાના, હરિ પત રતિ રસ બેદ બખાના ||૭||

ઔરઉ કથા અનેક પ્રસંગા, તેઇ સુક પિક બહુબરન બિહંગા ||૮||

દોહો

પુલક બાટિકા બાગ બન સુખ સુબિહંગ બિહારુ | માલી સુમન સનેહ જલ સીંચત લોચન ચારુ ||37||

ચૌપાઈ

જે ગાવહિં યહ ચરિત સઁભારે, તેઇ એહિ તાલ ચતુર રખવારે || સદા સુનહિં સાદર નર નારી, તેઇ સુરબર માનસ અધિકારી ||૧||

અતિ ખલ જે બિષઈ બગ કાગા, એહિં સર નિકટ ન જાહિં અભાગા || સંબુક ભેક સેવાર સમાના, ઇહાઁ ન બિષય કથા રસ નાના ||૨||

તેહિ કારન આવત હિયઁ હારે, કામી કાક બલાક બિચારે || આવત એહિં સર અતિ કઠિનાઈ, રામ કૃપા બિનુ આઇ ન જાઈ ||૩||

કઠિન કુસંગ કુપંથ કરાલા, તિન્હ કે બચન બાઘ હરિ બ્યાલા || ગૃહ કારજ નાના જંજાલા, તે અતિ દુર્ગમ સૈલ બિસાલા ||૪||

બન બહુ બિષમ મોહ મદ માના, નદીં કુતર્ક ભયંકર નાના ||૫||

દોહો

જે શ્રદ્ધા સંબલ રહિત નહિ સંતન્હ કર સાથ | તિન્હ કહુઁ માનસ અગમ અતિ જિન્હહિ ન પ્રિય રઘુનાથ ||38||

ચૌપાઈ

જૌં કરિ કષ્ટ જાઇ પુનિ કોઈ, જાતહિં નીંદ જુડાઈ હોઈ || જડતા જાડ બિષમ ઉર લાગા, ગએહુઁ ન મજ્જન પાવ અભાગા ||૧||

કરિ ન જાઇ સર મજ્જન પાના, ફિરિ આવઇ સમેત અભિમાના || જૌં બહોરિ કોઉ પૂછન આવા, સર નિંદા કરિ તાહિ બુઝાવા ||૨||

સકલ બિઘ્ન બ્યાપહિ નહિં તેહી, રામ સુકૃપાઁ બિલોકહિં જેહી || સોઇ સાદર સર મજ્જનુ કરઈ, મહા ઘોર ત્રયતાપ ન જરઈ ||૩||

તે નર યહ સર તજહિં ન કાઊ, જિન્હ કે રામ ચરન ભલ ભાઊ || જો નહાઇ ચહ એહિં સર ભાઈ, સો સતસંગ કરઉ મન લાઈ ||૪||

અસ માનસ માનસ ચખ ચાહી, ભઇ કબિ બુદ્ધિ બિમલ અવગાહી || ભયઉ હૃદયઁ આનંદ ઉછાહૂ, ઉમગેઉ પ્રેમ પ્રમોદ પ્રબાહૂ ||૫||

ચલી સુભગ કબિતા સરિતા સો, રામ બિમલ જસ જલ ભરિતા સો || સરજૂ નામ સુમંગલ મૂલા, લોક બેદ મત મંજુલ કૂલા ||૬||

નદી પુનીત સુમાનસ નંદિનિ, કલિમલ તૃન તરુ મૂલ નિકંદિનિ ||૭||

દોહો

શ્રોતા ત્રિબિધ સમાજ પુર ગ્રામ નગર દુહુઁ કૂલ | સંતસભા અનુપમ અવધ સકલ સુમંગલ મૂલ ||39||

ચૌપાઈ

રામભગતિ સુરસરિતહિ જાઈ, મિલી સુકીરતિ સરજુ સુહાઈ || સાનુજ રામ સમર જસુ પાવન, મિલેઉ મહાનદુ સોન સુહાવન ||૧||

જુગ બિચ ભગતિ દેવધુનિ ધારા, સોહતિ સહિત સુબિરતિ બિચારા || ત્રિબિધ તાપ ત્રાસક તિમુહાની, રામ સરુપ સિંધુ સમુહાની ||૨||

માનસ મૂલ મિલી સુરસરિહી, સુનત સુજન મન પાવન કરિહી || બિચ બિચ કથા બિચિત્ર બિભાગા, જનુ સરિ તીર તીર બન બાગા ||૩||

ઉમા મહેસ બિબાહ બરાતી, તે જલચર અગનિત બહુભાઁતી || રઘુબર જનમ અનંદ બધાઈ, ભવઁર તરંગ મનોહરતાઈ ||૪||

દોહો

બાલચરિત ચહુ બંધુ કે બનજ બિપુલ બહુરંગ | નૃપ રાની પરિજન સુકૃત મધુકર બારિબિહંગ ||40||

ચૌપાઈ

સીય સ્વયંબર કથા સુહાઈ, સરિત સુહાવનિ સો છબિ છાઈ || નદી નાવ પટુ પ્રસ્ન અનેકા, કેવટ કુસલ ઉતર સબિબેકા ||૧||

સુનિ અનુકથન પરસ્પર હોઈ, પથિક સમાજ સોહ સરિ સોઈ || ઘોર ધાર ભૃગુનાથ રિસાની, ઘાટ સુબદ્ધ રામ બર બાની ||૨||

સાનુજ રામ બિબાહ ઉછાહૂ, સો સુભ ઉમગ સુખદ સબ કાહૂ || કહત સુનત હરષહિં પુલકાહીં, તે સુકૃતી મન મુદિત નહાહીં ||૩||

રામ તિલક હિત મંગલ સાજા, પરબ જોગ જનુ જુરે સમાજા || કાઈ કુમતિ કેકઈ કેરી, પરી જાસુ ફલ બિપતિ ઘનેરી ||૪||

દોહો

સમન અમિત ઉતપાત સબ ભરતચરિત જપજાગ | કલિ અઘ ખલ અવગુન કથન તે જલમલ બગ કાગ ||41||

ચૌપાઈ

કીરતિ સરિત છહૂઁ રિતુ રૂરી, સમય સુહાવનિ પાવનિ ભૂરી || હિમ હિમસૈલસુતા સિવ બ્યાહૂ, સિસિર સુખદ પ્રભુ જનમ ઉછાહૂ ||૧||

બરનબ રામ બિબાહ સમાજૂ, સો મુદ મંગલમય રિતુરાજૂ || ગ્રીષમ દુસહ રામ બનગવનૂ, પંથકથા ખર આતપ પવનૂ ||૨||

બરષા ઘોર નિસાચર રારી, સુરકુલ સાલિ સુમંગલકારી || રામ રાજ સુખ બિનય બડાઈ, બિસદ સુખદ સોઇ સરદ સુહાઈ ||૩||

સતી સિરોમનિ સિય ગુનગાથા, સોઇ ગુન અમલ અનૂપમ પાથા || ભરત સુભાઉ સુસીતલતાઈ, સદા એકરસ બરનિ ન જાઈ ||૪||

દોહો

અવલોકનિ બોલનિ મિલનિ પ્રીતિ પરસપર હાસ|

ભાયપ ભલિ ચહુ બંધુ કી જલ માધુરી સુબાસ ||42||


ચૌપાઈ

આરતિ બિનય દીનતા મોરી, લઘુતા લલિત સુબારિ ન થોરી || અદભુત સલિલ સુનત ગુનકારી, આસ પિઆસ મનોમલ હારી ||૧||

રામ સુપ્રેમહિ પોષત પાની, હરત સકલ કલિ કલુષ ગલાનૌ || ભવ શ્રમ સોષક તોષક તોષા, સમન દુરિત દુખ દારિદ દોષા ||૨||

કામ કોહ મદ મોહ નસાવન, બિમલ બિબેક બિરાગ બઢાવન || સાદર મજ્જન પાન કિએ તેં, મિટહિં પાપ પરિતાપ હિએ તેં ||૩||

જિન્હ એહિ બારિ ન માનસ ધોએ, તે કાયર કલિકાલ બિગોએ || તૃષિત નિરખિ રબિ કર ભવ બારી, ફિરિહહિ મૃગ જિમિ જીવ દુખારી ||૪||

દોહો

મતિ અનુહારિ સુબારિ ગુન ગનિ મન અન્હવાઇ | સુમિરિ ભવાની સંકરહિ કહ કબિ કથા સુહાઇ ||43(ક)||

અબ રઘુપતિ પદ પંકરુહ હિયઁ ધરિ પાઇ પ્રસાદ | કહઉઁ જુગલ મુનિબર્જ કર મિલન સુભગ સંબાદ ||43(ખ)||

ચૌપાઈ

ભરદ્વાજ મુનિ બસહિં પ્રયાગા, તિન્હહિ રામ પદ અતિ અનુરાગા || તાપસ સમ દમ દયા નિધાના, પરમારથ પથ પરમ સુજાના ||૧||

માઘ મકરગત રબિ જબ હોઈ, તીરથપતિહિં આવ સબ કોઈ || દેવ દનુજ કિંનર નર શ્રેની, સાદર મજ્જહિં સકલ ત્રિબેનીં ||૨||

પૂજહિ માધવ પદ જલજાતા, પરસિ અખય બટુ હરષહિં ગાતા || ભરદ્વાજ આશ્રમ અતિ પાવન, પરમ રમ્ય મુનિબર મન ભાવન ||૩||

તહાઁ હોઇ મુનિ રિષય સમાજા, જાહિં જે મજ્જન તીરથરાજા || મજ્જહિં પ્રાત સમેત ઉછાહા, કહહિં પરસપર હરિ ગુન ગાહા ||૪||

દોહો

બ્રહ્મ નિરૂપમ ધરમ બિધિ બરનહિં તત્ત્વ બિભાગ | કહહિં ભગતિ ભગવંત કૈ સંજુત ગ્યાન બિરાગ ||44||

ચૌપાઈ

એહિ પ્રકાર ભરિ માઘ નહાહીં, પુનિ સબ નિજ નિજ આશ્રમ જાહીં || પ્રતિ સંબત અતિ હોઇ અનંદા, મકર મજ્જિ ગવનહિં મુનિબૃંદા ||૧||

એક બાર ભરિ મકર નહાએ, સબ મુનીસ આશ્રમન્હ સિધાએ || જગબાલિક મુનિ પરમ બિબેકી, ભરવ્દાજ રાખે પદ ટેકી ||૨||

સાદર ચરન સરોજ પખારે, અતિ પુનીત આસન બૈઠારે || કરિ પૂજા મુનિ સુજસ બખાની, બોલે અતિ પુનીત મૃદુ બાની ||૩||

નાથ એક સંસઉ બડ મોરેં, કરગત બેદતત્વ સબુ તોરેં || કહત સો મોહિ લાગત ભય લાજા, જૌ ન કહઉઁ બડ હોઇ અકાજા ||૪||

દોહો

સંત કહહિ અસિ નીતિ પ્રભુ શ્રુતિ પુરાન મુનિ ગાવ હોઇ ન બિમલ બિબેક ઉર ગુર સન કિએઁ દુરાવ ||45||

ચૌપાઈ

અસ બિચારિ પ્રગટઉઁ નિજ મોહૂ, હરહુ નાથ કરિ જન પર છોહૂ || રાસ નામ કર અમિત પ્રભાવા, સંત પુરાન ઉપનિષદ ગાવા ||૧||

સંતત જપત સંભુ અબિનાસી, સિવ ભગવાન ગ્યાન ગુન રાસી || આકર ચારિ જીવ જગ અહહીં, કાસીં મરત પરમ પદ લહહીં ||૨||

સોપિ રામ મહિમા મુનિરાયા, સિવ ઉપદેસુ કરત કરિ દાયા || રામુ કવન પ્રભુ પૂછઉઁ તોહી, કહિઅ બુઝાઇ કૃપાનિધિ મોહી ||૩||

એક રામ અવધેસ કુમારા, તિન્હ કર ચરિત બિદિત સંસારા || નારિ બિરહઁ દુખુ લહેઉ અપારા, ભયહુ રોષુ રન રાવનુ મારા ||૪||

દોહો

પ્રભુ સોઇ રામ કિ અપર કોઉ જાહિ જપત ત્રિપુરારિ | સત્યધામ સર્બગ્ય તુમ્હ કહહુ બિબેકુ બિચારિ ||46||

ચૌપાઈ

જૈસે મિટૈ મોર ભ્રમ ભારી, કહહુ સો કથા નાથ બિસ્તારી || જાગબલિક બોલે મુસુકાઈ, તુમ્હહિ બિદિત રઘુપતિ પ્રભુતાઈ ||૧||

રામમગત તુમ્હ મન ક્રમ બાની, ચતુરાઈ તુમ્હારી મૈં જાની || ચાહહુ સુનૈ રામ ગુન ગૂઢા, કીન્હિહુ પ્રસ્ન મનહુઁ અતિ મૂઢા ||૨||

તાત સુનહુ સાદર મનુ લાઈ, કહઉઁ રામ કૈ કથા સુહાઈ || મહામોહુ મહિષેસુ બિસાલા, રામકથા કાલિકા કરાલા ||૩|

રામકથા સસિ કિરન સમાના, સંત ચકોર કરહિં જેહિ પાના || ઐસેઇ સંસય કીન્હ ભવાની, મહાદેવ તબ કહા બખાની ||૪||

દોહો

કહઉઁ સો મતિ અનુહારિ અબ ઉમા સંભુ સંબાદ | ભયઉ સમય જેહિ હેતુ જેહિ સુનુ મુનિ મિટિહિ બિષાદ ||47||

ચૌપાઈ

એક બાર ત્રેતા જુગ માહીં, સંભુ ગએ કુંભજ રિષિ પાહીં || સંગ સતી જગજનનિ ભવાની, પૂજે રિષિ અખિલેસ્વર જાની ||૧||

રામકથા મુનીબર્જ બખાની, સુની મહેસ પરમ સુખુ માની || રિષિ પૂછી હરિભગતિ સુહાઈ, કહી સંભુ અધિકારી પાઈ ||૨||

કહત સુનત રઘુપતિ ગુન ગાથા, કછુ દિન તહાઁ રહે ગિરિનાથા || મુનિ સન બિદા માગિ ત્રિપુરારી, ચલે ભવન સઁગ દચ્છકુમારી ||૩||

તેહિ અવસર ભંજન મહિભારા, હરિ રઘુબંસ લીન્હ અવતારા || પિતા બચન તજિ રાજુ ઉદાસી, દંડક બન બિચરત અબિનાસી ||૪||

દોહો

હ્દયઁ બિચારત જાત હર કેહિ બિધિ દરસનુ હોઇ | ગુપ્ત રુપ અવતરેઉ પ્રભુ ગએઁ જાન સબુ કોઇ ||48(ક)||

સો:

સંકર ઉર અતિ છોભુ સતી ન જાનહિં મરમુ સોઇ || તુલસી દરસન લોભુ મન ડરુ લોચન લાલચી ||48(ખ)||

રાવન મરન મનુજ કર જાચા, પ્રભુ બિધિ બચનુ કીન્હ ચહ સાચા || જૌં નહિં જાઉઁ રહઇ પછિતાવા, કરત બિચારુ ન બનત બનાવા ||૧||

એહિ બિધિ ભએ સોચબસ ઈસા, તેહિ સમય જાઇ દસસીસા || લીન્હ નીચ મારીચહિ સંગા, ભયઉ તુરત સોઇ કપટ કુરંગા ||૨||

કરિ છલુ મૂઢ હરી બૈદેહી, પ્રભુ પ્રભાઉ તસ બિદિત ન તેહી || મૃગ બધિ બન્ધુ સહિત હરિ આએ, આશ્રમુ દેખિ નયન જલ છાએ ||૩||

બિરહ બિકલ નર ઇવ રઘુરાઈ, ખોજત બિપિન ફિરત દોઉ ભાઈ || કબહૂઁ જોગ બિયોગ ન જાકેં, દેખા પ્રગટ બિરહ દુખ તાકેં ||૪||

દોહો

અતિ વિચિત્ર રઘુપતિ ચરિત જાનહિં પરમ સુજાન | જે મતિમંદ બિમોહ બસ હૃદયઁ ધરહિં કછુ આન ||49||


ચૌપાઈ

સંભુ સમય તેહિ રામહિ દેખા, ઉપજા હિયઁ અતિ હરપુ બિસેષા || ભરિ લોચન છબિસિંધુ નિહારી, કુસમય જાનિન કીન્હિ ચિન્હારી ||૧||

જય સચ્ચિદાનંદ જગ પાવન, અસ કહિ ચલેઉ મનોજ નસાવન || ચલે જાત સિવ સતી સમેતા, પુનિ પુનિ પુલકત કૃપાનિકેતા ||૨||

સતીં સો દસા સંભુ કૈ દેખી, ઉર ઉપજા સંદેહુ બિસેષી || સંકરુ જગતબંદ્ય જગદીસા, સુર નર મુનિ સબ નાવત સીસા ||૩||

તિન્હ નૃપસુતહિ નહ પરનામા, કહિ સચ્ચિદાનંદ પરધમા || ભએ મગન છબિ તાસુ બિલોકી, અજહુઁ પ્રીતિ ઉર રહતિ ન રોકી ||૪||

દોહો

બ્રહ્મ જો વ્યાપક બિરજ અજ અકલ અનીહ અભેદ | સો કિ દેહ ધરિ હોઇ નર જાહિ ન જાનત વેદ ||50||

ચૌપાઈ

બિષ્નુ જો સુર હિત નરતનુ ધારી, સોઉ સર્બગ્ય જથા ત્રિપુરારી || ખોજઇ સો કિ અગ્ય ઇવ નારી, ગ્યાનધામ શ્રીપતિ અસુરારી ||૧||

સંભુગિરા પુનિ મૃષા ન હોઈ, સિવ સર્બગ્ય જાન સબુ કોઈ || અસ સંસય મન ભયઉ અપારા, હોઈ ન હૃદયઁ પ્રબોધ પ્રચારા ||૨||

જદ્યપિ પ્રગટ ન કહેઉ ભવાની, હર અંતરજામી સબ જાની || સુનહિ સતી તવ નારિ સુભાઊ, સંસય અસ ન ધરિઅ ઉર કાઊ ||૩||

જાસુ કથા કુભંજ રિષિ ગાઈ, ભગતિ જાસુ મૈં મુનિહિ સુનાઈ || સોઉ મમ ઇષ્ટદેવ રઘુબીરા, સેવત જાહિ સદા મુનિ ધીરા ||૪||

છંદ્

નિ ધીર જોગી સિદ્ધ સંતત બિમલ મન જેહિ ધ્યાવહીં | કહિ નેતિ નિગમ પુરાન આગમ જાસુ કીરતિ ગાવહીં ||

સોઇ રામુ બ્યાપક બ્રહ્મ ભુવન નિકાય પતિ માયા ધની | અવતરેઉ અપને ભગત હિત નિજતંત્ર નિત રઘુકુલમનિ ||

સો0-

લાગ ન ઉર ઉપદેસુ જદપિ કહેઉ સિવઁ બાર બહુ | બોલે બિહસિ મહેસુ હરિમાયા બલુ જાનિ જિયઁ ||51||

ચૌપાઈ

જૌં તુમ્હરેં મન અતિ સંદેહૂ, તૌ કિન જાઇ પરીછા લેહૂ || તબ લગિ બૈઠ અહઉઁ બટછાહિં, જબ લગિ તુમ્હ ઐહહુ મોહિ પાહી ||૧||

જૈસેં જાઇ મોહ ભ્રમ ભારી, કરેહુ સો જતનુ બિબેક બિચારી || ચલીં સતી સિવ આયસુ પાઈ, કરહિં બિચારુ કરૌં કા ભાઈ ||૨||

ઇહાઁ સંભુ અસ મન અનુમાના, દચ્છસુતા કહુઁ નહિં કલ્યાના || મોરેહુ કહેં ન સંસય જાહીં, બિધી બિપરીત ભલાઈ નાહીં ||૩||

હોઇહિ સોઇ જો રામ રચિ રાખા, કો કરિ તર્ક બઢાવૈ સાખા || અસ કહિ લગે જપન હરિનામા, ગઈ સતી જહઁ પ્રભુ સુખધામા ||૪||


દોહો

પુનિ પુનિ હૃદયઁ વિચારુ કરિ ધરિ સીતા કર રુપ | આગેં હોઇ ચલિ પંથ તેહિ જેહિં આવત નરભૂપ ||52||

ચૌપાઈ

લછિમન દીખ ઉમાકૃત બેષા ચકિત ભએ ભ્રમ હૃદયઁ બિસેષા || કહિ ન સકત કછુ અતિ ગંભીરા, પ્રભુ પ્રભાઉ જાનત મતિધીરા ||૧||

સતી કપટુ જાનેઉ સુરસ્વામી, સબદરસી સબ અંતરજામી || સુમિરત જાહિ મિટઇ અગ્યાના, સોઇ સરબગ્ય રામુ ભગવાના ||૨||

સતી કીન્હ ચહ તહઁહુઁ દુરાઊ, દેખહુ નારિ સુભાવ પ્રભાઊ || નિજ માયા બલુ હૃદયઁ બખાની, બોલે બિહસિ રામુ મૃદુ બાની ||૩||

જોરિ પાનિ પ્રભુ કીન્હ પ્રનામૂ, પિતા સમેત લીન્હ નિજ નામૂ || કહેઉ બહોરિ કહાઁ બૃષકેતૂ, બિપિન અકેલિ ફિરહુ કેહિ હેતૂ ||૪||

દોહો

રામ બચન મૃદુ ગૂઢ, સુનિ ઉપજા અતિ સંકોચુ | સતી સભીત મહેસ પહિં ચલીં હૃદયઁ બડ સોચુ ||53||

ચૌપાઈ

મૈં સંકર કર કહા ન માના, નિજ અગ્યાનુ રામ પર આના || જાઇ ઉતરુ અબ દેહઉઁ કાહા, ઉર ઉપજા અતિ દારુન દાહા ||૧||

જાના રામ સતીં દુખુ પાવા, નિજ પ્રભાઉ કછુ પ્રગટિ જનાવા || સતીં દીખ કૌતુકુ મગ જાતા, આગેં રામુ સહિત શ્રી ભ્રાતા ||૨||

ફિરિ ચિતવા પાછેં પ્રભુ દેખા, સહિત બંધુ સિય સુંદર વેષા || જહઁ ચિતવહિં તહઁ પ્રભુ આસીના, સેવહિં સિદ્ધ મુનીસ પ્રબીના ||૩||

દેખે સિવ બિધિ બિષ્નુ અનેકા, અમિત પ્રભાઉ એક તેં એકા || બંદત ચરન કરત પ્રભુ સેવા, બિબિધ બેષ દેખે સબ દેવા ||૪||

દોહો

સતી બિધાત્રી ઇંદિરા દેખીં અમિત અનૂપ | જેહિં જેહિં બેષ અજાદિ સુર તેહિ તેહિ તન અનુરૂપ ||54||

ચૌપાઈ

દેખે જહઁ તહઁ રઘુપતિ જેતે, સક્તિન્હ સહિત સકલ સુર તેતે || જીવ ચરાચર જો સંસારા, દેખે સકલ અનેક પ્રકારા ||૧||

પૂજહિં પ્રભુહિ દેવ બહુ બેષા, રામ રૂપ દૂસર નહિં દેખા || અવલોકે રઘુપતિ બહુતેરે, સીતા સહિત ન બેષ ઘનેરે ||૨||

સોઇ રઘુબર સોઇ લછિમનુ સીતા, દેખિ સતી અતિ ભઈ સભીતા || હૃદય કંપ તન સુધિ કછુ નાહીં, નયન મૂદિ બૈઠીં મગ માહીં ||૩||

બહુરિ બિલોકેઉ નયન ઉઘારી, કછુ ન દીખ તહઁ દચ્છકુમારી || પુનિ પુનિ નાઇ રામ પદ સીસા, ચલીં તહાઁ જહઁ રહે ગિરીસા ||૪||

દોહો

ગઈ સમીપ મહેસ તબ હઁસિ પૂછી કુસલાત | લીન્હી પરીછા કવન બિધિ કહહુ સત્ય સબ બાત ||55||

માસપારાયણ, દૂસરા વિશ્રામ