ભક્તામર સ્તોત્ર

વિકિસ્રોતમાંથી
Jump to navigation Jump to search
ભક્તામર સ્તોત્ર
માનતુંગાચાર્ય


ભક્તામર પ્રણત મૌલિ મણિ પ્રભાણા-
મુદ્યોતકં દલિત પાપ તમો વિતાનમ્ ;
સમ્યક્ પ્રણમ્ય જિન પાદ યુગં-યુગાદા-
વાલમ્બનં ભવ જલે પતતાં જનાનામ્. ।। ૧ ।।

યઃ સંસ્તુતઃ સકલ વાડ્મય તત્વ બોધા-
દુદભૂત બુદ્ધિ પટુભિઃ સુરલોક નાથૈઃ;
સ્તોત્રૈ ર્જગત્ત્રિતય ચિત્ત હરૈ રુદારૈઃ-
સ્તોષ્યે કિલાહ મપિ તં પ્રથમં જિનેન્દ્રમ્. ।। ૨ ।।

બુદ્ધયા વિનાપિ વિબુધા ર્ચિત પાદ પીઠ !
સ્તોતું સમુદ્યત મતિ ર્વિગત ત્રપોડહમ્;
બાલં વિહાય જલ સંસ્થિત મિન્દુ બિમ્બ-
મન્યઃ ક ઈચ્છતિ જનઃ સહસા ગ્રહીતુમ્. ।। ૩ ।।

વકતું ગુણાન્ ગુણ સમુદ્ર ! શશાંક-કાન્તાન્;
કસ્તે ક્ષમઃ સુર ગુરુ પ્રતિમોડપિ બુદ્ધયા ?;
કલ્પાન્ત કાલ પવનોદ્ધત નક્ર ચક્રં-
કો વા તરીતુ મલ મમ્બુ નિધિં ભુજાભ્યામ્ ? ।। ૪ ।।

સોડહં તથાપિ તવ ભક્તિ વશાન્મુનીશ,
કર્તું સ્તવં વિગત શક્તિ રપિ પ્રવૃત્તઃ;
પ્રીત્યાત્મ વીર્ય મવિચાર્ય મૃગો મૃગેન્દ્રં-
નાભ્યેતિ કિં નિજ શિશોઃ પરિ પાલનાર્થમ્ ? ।। ૫ ।।

અલ્પ- શ્રુતં શ્રુત-વતાં પરિહાસ-ધામ,
ત્વદ્ ભક્તિ-રેવ મુખરી-કુરુતે બલાન્મામ્ ;
યત્કોકિલ: કિલ મધૌ મધુરં વિરૌતિ-
તચ્ચારુ-ચૂત-કલિકા-નિકરૈક-હેતુ: ।। ૬ ।।

ત્વતસંસ્તવેન ભવ સન્તતિ સન્નિબદ્ધં,
પાપં ક્ષણાત્ક્ષય મુપૈતિ શરીર ભાજામ્;
આક્રાન્તલોક મલિ નીલ મશેષ માશુ,
સૂર્યાંશુ ભિન્ન મિવ શાર્વર મન્ધકારમ્ ।। ૭ ।।

મત્વેતિ નાથ ! તવ સંસ્તવનં મયેદ-
મારભ્યતે તનુ ધિયાપિ તવ પ્રભાવાત્ ;
ચેતો હરિષ્યતિ સતાં નલિની દલેષુ,
મુક્તાફલ દ્યુતિ મુપૈતિ નનૂદ બિંદુઃ ।। ૮ ।।

આસ્તાં તવ સ્તવન મસ્ત સમસ્તદોષં,
ત્વત્સંકથાપિ જગતાં દુરિતાનિ હન્તિ;
દૂરે સહસ્ર કિરણઃ કુરુતે પ્રભૈવ,
પદ્માકરેષુ જલ જાનિ વિકાસ ભાંજિ ।। ૯ ।।

નાત્યદભુતં ભુવન ભૂષણ ભૂતનાથ !,
ભૂતૈ ર્ગુણૈ ર્ભુવિ ભવન્ત મભિષ્ટુવન્તઃ ;
તુલ્યા ભવન્તિ ભવતો નનુ તેન કિં વા,
ભૂત્યાશ્રિતં ય ઈહ નાત્મ સમં કરોતિ. ।। ૧૦ ।।

દષ્ટ્વા ભવન્ત મનિમેષ વિલોકનીયં,
નાન્યત્ર તોષ - મુપયાતિ જનસ્ય ચક્ષુઃ;
પીત્વા પયઃ શશિકર દ્યુતિ દુગ્ધ સિન્ધોઃ,
ક્ષારં જલં જલનિધેરશિતું ક ઈચ્છેત્ ?. ।। ૧૧ ।।

યૈઃ શાન્ત રાગ રુચિભિઃ પરમાણુભિ સ્ત્વં,
નિર્માપિત સ્ત્રિભુવનૈક લલામ ભૂત !;
તાવન્ત એવ ખલુ તેડપ્યણવઃ પૃથિવ્યાં,
યત્તે સમાન મપરં નહિ રૂપ મસ્તિ. ।। ૧૨ ।।

વકત્રં કવ તે સૂર નરોરગ નેત્ર હારિ ?,
નિઃશેષ નિર્જિત જગત્ત્રિ તયોપમાનમ્;
બિંબં કલંક મલિનં કવ નિશાકરસ્ય ?,
યદ્રાસરે ભવતિ પાંડુ પલાશ કલ્પમ્. ।। ૧૩ ।।

સમ્પૂર્ણ મંડલ શશાંક કલા કલાપ,
શુભ્રા ગુણા સ્ત્રિભુવનં તવ લંધયન્તિ ;
યે સંશ્રિતા સ્ત્રિજગદીશ્વર ! નાથ મેકં,
કસ્તાનિનવારયતિ સંચરતો યથેષ્ટમ્ ?. ।। ૧૪ ।।

ચિત્રં કિમત્ર ! યદિ તે ત્રિદશાંગનાભિ-
નીતં મનાગપિ મનો ન વિકાર માર્ગમ્;
કલ્પાન્તકાલ મરુતા ચલિતા ચલેન,
કિં મંદરાદ્રિ શિખરં ચલિતં કદાચિત્. ।। ૧૫ ।।

નિર્ધૂમવર્તિ રપ વજ્જિત તૈલ પુરઃ,
કૃત્સ્નં જગત્ત્રય મિંદ પ્રકટી કરોષિ;
ગમ્યો ન જાતુ મરુતાં ચલિતા ચલાનાં,
દીપોડપરસ્ત્વમસિ નાથ ! જગત્પ્રકાશઃ.।। ૧૬ ।।

નાસ્તં કદાચિ દુપયાસિ ન રાહુ ગમ્ય:,
સ્પષ્ટી કરોષિ સહસા યુગપજ્ જગન્તિ;
નામ્ભો ધરો દર નિરુદ્ધ મહાપ્રભાવઃ,
સૂર્યાતિશાયિ મહિમાસિ મુનીન્દ્ર ! લોકે.।। ૧૭ ।।

નિત્યોદયં દલિત મોહ મહાન્ધકારં,
ગમ્યં ન રાહુ વદનસ્ય ન વારિદાનામ્;
વિભ્રાજતે તવ મુખાબ્જ મનલ્પકાન્તિ,
વિદ્યોતયજ જ્જગદ પૂર્વ શશાંક બિમ્બમ્. ।। ૧૮ ।।

કિં શર્વરીષુ શશિનાડન્હિ વિવસ્વતા વા ?
યુષ્મન્મુખેન્દુ દલિતેષુ તમસ્સુ નાથ !;
નિષપન્ન શાલિ વન શાલિનિ જીવ લોકે,
કાર્યં કિયજ્જલ ધરૈ ર્જલ ભાર નમ્રૈઃ ?. ।। ૧૯ ।।

જ્ઞાનં યથા ત્વયિ વિભાતિ કૃતાવકાશં,
નૈવં તથા હરિ હરાદિષુ નાયકેષુ;
તેજઃ સ્ફૂરન્મણિષુ યાતિ યથા મહત્વં,
નૈવં તુ કાચ શકલે કિરણા-કુલેડપિ. ।। ૨૦ ।।

મન્યે વરં હરિ હરાદય એવ ર્દષ્ટા,
ર્દષ્ટેષુ યેષુ હૃદયં ત્વયિ તોષ મેતિ;
કિં વીક્ષિતેન ભવતા ? ભુવિ યેન નાડન્યઃ,
કશ્વિન્મનો હરતિ નાથ ! ભવાન્તરેડપિ. ।। ૨૧ ।।

સ્ત્રીણાં શતાનિ શતશો જનયન્તિ પુત્રાન્,
નાન્યા સુતં ત્વદુપમં જનની પ્રસૂતા;
સર્વા દિશો દધતિ ભાનિ સહસ્ર રશ્મિં,
પ્રાચ્યેવ દિગ્જનયતિ સ્ફુરદંશુ જાલમ્. ।। ૨૨ ।।

ત્વામા મનન્તિ મુનયઃ પરમં પુમાંસ-
માદિત્ય વર્ણ મમલં તમસઃ પરસ્તાત્;
ત્વામેવ સમ્ય ગુપલભ્ય જયન્તિ મૃત્યું,
નાન્યઃ શિવઃ શિવ પદસ્ય મુનીન્દ્ર ! પન્થા: ।। ૨૩ ।।

ત્વામવ્યયં વિભુમચિન્તયમ સંખ્ય માદ્યં,
બ્રહ્માણ મીશ્વર મનન્ત મનંગ કેતુમ્;
યોગીશ્વરં વિદિત યોગ મનેક મેકં,
જ્ઞાન સ્વરૂપ મમલં પ્રવદન્તિ સન્ત:. ।। ૨૪ ।।

બુદ્ધસ્ત્વમેવ વિબુધા ર્ચિત બુદ્ધિ બોધાત્,
ત્વં શંકરોડસિ ભુવન ત્રય શંકરત્વાત્;
ધાતાડસિ ધીર ! શિવ માર્ગ વિધે ર્વિધાનાત્,
વ્યકતં ત્વમેવ ભગવન્ પુરુષોત્તમોડસિ. ।। ૨૫ ।।

તુભ્યં નમ સ્ત્રિભુવનાર્તિ હરાય નાથ !,
તુભ્યં નમઃ ક્ષિતિ તલા મલ ભૂષણાય;
તુભ્યં નમ સ્ત્રિજગતઃ પરમેશ્વરાય,
તુભ્યં નમો જિન ! ભવોદધિ શોષણાય. ।। ૨૬ ।।

કો વિસ્મયોડત્ર ! યદિ નામગુણૈ રશેષૈ-
સ્ત્વં સંશ્રિતો નિરવકાશ તયા મુનીશ !;
દોષૈ રુપાત્ વિવિધા શ્રય જાત ગર્વૈઃ,
સ્વપ્નાન્તરેડપિ ન કદાચિદ પીક્ષિતોડસિ. ।। ૨૭ ।।

ઉચ્ચૈ રશોક તરુ સંશ્રિત મુન્મયૂખ-
માભાતિરૂપ મમલં ભવતો નિતાન્તમ્;
સ્પષ્ટોલ્લસત્કિરણ મસ્ત તમો વિતાનં,
બિમ્બં રવે રિવ પયોધર પાર્શ્વ વર્તિ. ।। ૨૮ ।।

સિંહાસને મણિ મયૂખ શિખા વિચિત્રે,
વિભ્રાજતે તવ વપુઃ કનકાવદાતમ્;
બિમ્બં વિયદ્રિલસદંશુ લતા વિતાનં,
તુંગોદયાદ્રિ શિરસીવ સહસ્ર રશ્મેઃ. ।। ૨૯ ।।

કુન્દાવદાત ચલ ચામર ચારુ શોભં,
વિભ્રાજતે તવ વપુઃ કલધૌત કાન્તમ્;
ઉદ્યચ્છશાંક શુચિ નિર્ઝર વારિ ધાર –
મુચ્ચૈસ્તટં સુર ગિરે રિવ શાતN કૌમ્ભમ્. ।। ૩૦ ।।

છત્ર ત્રયં તવ વિભાતિ શશાંક કાન્ત –
મુચ્ચૈઃ સ્થિતં સ્થગિત ભાનુ કર પ્રતાપમ્;
મુક્તાફલ પ્રકર જાલ વિવૃદ્ધ શોભં,
પ્રખ્યાપયત્ત્રિજગતઃ પરમેશ્વરત્વમ્. ।। ૩૧ ।।

ઉન્નિદ્ર હેમ નવ પંકજ પુંજ કાન્તિ,
પર્યુલ્લસન્નખ મયૂખ શિખા ભિરામૌ;
પાદૌ પદાનિ તવ યત્ર જિનેન્દ્ર ! ધત્તઃ,
પદ્માનિ તત્ર વિબુધાઃ પરિકલ્પયન્તિ. ।। ૩૨ ।।

ઈત્થં યથા તવ વિભૂતિ રભૂજ્જિનેન્દ્ર !
ધર્મો પદેશન વિધૌ ન તથા પરસ્ય:;
યાર્દક્ પ્રભા દિન કૃતઃપ્રહતાન્ધકારા,
તાર્દક્ કુતો ગ્રહ ગણસ્ય વિકાશિનોડપિ ?. ।। ૩૩ ।।

શ્ર્વ્યોતન્મદાવિલ વિલોક કપોલ મૂલ,
મત્ત ભ્રમદ્ ભ્રમર નાદ વિવૃદ્ધ કોપમ;
ઐરાવતાભ મિભ મુદ્ધત માપતન્તં,
દૃષ્ટ્વા ભયં ભવતિ નો ભવદા શ્રિતાનામ્. ।। ૩૪ ।।

ભિન્નેભ કુંમ્ભ ગલદુજ્જવલ શોણિતાક્ત,
મુક્તાફલ પ્રકર ભૂષિત ભુમિભાગઃ;
બદ્ધ ક્રમઃ ક્રમ ગતં હરિણા ધિપોડપિ,
નાક્રામતિ ક્રમયુગા ચલ સંશ્રિતં તે. ।। ૩૫ ।।

કલ્પાન્ત કાલ પવનોદ્ધત વહિ્ન કલ્પં,
દાવાનલં જ્વલિત મુજ્જવલમુત્સ્ફુલિંગમ્;
વિશ્વં જિઘત્સુ મિવ સંમુખ માપતન્તં,
ત્વનામ કીર્તન જલં શમયત્ય શેષમ્. ।। ૩૬ ।।

રક્તેક્ષણં સમદ કોકિલ કંઠ નીલં,
ક્રોધોદ્ધતં ફણિન મુત્ફણ માપતન્તમ્;
આક્રામતિ ક્રમ યુગેન નિરસ્ત શંક,
સ્ત્વન્નામ નાગ દમની હૃદિ યસ્ય પુંસઃ. ।। ૩૭ ।।

વલ્ગત્તુરંગ ગજ ગર્જિત ભીમ નાદ-
માજૌ બલં બલવતા મપિ ભૂપતીનામ્;
ઉદ્યદિવાકર મયૂખ શિખા પવિદ્ધં,
ત્વત્કીર્તનાત્તમ ઈવાશુ ભિદા મુપૈતિ. ।। ૩૮ ।।

કુન્તાગ્ર ભિન્ન ગજ શોણિત વારિ વાહ,
વેગાવતાર તરણાતુર યોધ ભીમે;
યુદ્ધે જયં વિજિત દુર્જય જેય પક્ષા-
સ્ત્વત્પાદ પંકજ વના શ્રયિણો લભન્તે. ।। ૩૯ ।।

અમ્ભોનિધૌ ક્ષુભિતભીષણ નક્ર ચક્ર,
પાઠીન પીઠ ભયદોલ્બણ વાડવાગ્નૌ:;
રંગત્તરંગ શિખર સ્થિત યાન પાત્રા,
સ્ત્રાસં વિહાય ભવતઃ સ્મરણાદ્ વ્રજંન્તિ. ।। ૪૦ ।।

ઉદભૂત ભીષણ જલોદર ભાર ભુગ્નાઃ,
શોચ્યાં દશામુપગતાશ્ર્વયુત-જીવિતાશાઃ;
ત્વત્પાદ પંકજ રજોડમૃત દિગ્ધ દેહા,
મર્ત્યા ભવન્તિ મકર ધ્વજ તુલ્ય રૂપાઃ. ।। ૪૧ ।।

આપાદ કંઠમુરુ શૃંખલ વેષ્ટિતાંગા,
ગાંઢં બૃહન્નિગડ કોટિ નિઘૃષ્ટ જંઘાઃ;
ત્વન્નામ મન્ત્ર મનિશં મનુજાઃ સ્મરન્તઃ
સદ્યઃ સ્વયં વિગત બન્ધ ભયા ભવન્તિ. ।। ૪૨ ।।

મત્ત દ્વિપેન્દ્ર મૃગરાજ દવાનલાહિ-,
સંગ્રામ વારિધિ મહોદર બન્ધનોત્થમ્;
તસ્યાશુ નાશ મુપયાતિ ભયં ભિયેવ,
યસ્તાવકં સ્તવ મિમં મતિમાન ધીતે. ।। ૪૩ ।।

સ્તોત્ર સ્રજં તવ જિનેન્દ્ર ! ગુણૈ ર્નિબદ્ધાં,
ભક્ત્યા મયા રુચિર વર્ણ વિચિત્ર પુષ્પામ્;
ધત્તે જનો ય ઈહ કંઠ ગતા મજસ્રં,
તં માનતુંગ મવશા સમુપૈતિ લક્ષ્મીઃ. ।। ૪૪ ।।