અખાના છપ્પા/દંભભક્તિ અંગ

વિકિસ્રોતમાંથી
Jump to navigation Jump to search
← સગુણભક્તિ અંગ અખાના છપ્પા
દંભભક્તિ અંગ
અખો
જ્ઞાનદગ્ધ અંગ →


જો હરિમાર્ગે ચાલે જંત, વેશ અભિમાન શું કાઢ્યા દંત;

જેમ તેમ પંથ કાપ્યાશું કામ, તો આવે હરિરૂપી ગામ;

અખા મોહ્યો પંથે ભમ્યો, વાદ કરતાં આયુ નિર્ગમ્યો. ૩૧૦


વેશતણું રાખે અભિમાન, સામું તેણે થાએ જાન;

સંસારી મળ ધોવા કાજ, સાબુ મેલને દીધે વાજ;

અખા મેલ જો નવ નીકળે, તો મેલું તે કયી પેરે ટળે. ૩૧૧


નિવૃત્ય પ્રવૃત્ય સમણાંનું ધન, ઉંઘ્યો નર તેનું કરે જતન;

જાગ્યે રૂડું કુડું ટળે, જ્ઞાની તે જે પાછો વળે;

અખા પ્રપંચ નહિ પરમાણ, ઠાલો શું થઇ બેસે જાણ. ૩૧૨


પતીરથ દેહ દમવાકાજ, જાણી ઉન્મત્ત આવે વાજ;

ફળ સંભળાવી કીધું ખરૂં, પણ હરિ મળવાનું કારણ પરહર્યું;

અખા એ સર્વ મનનો તોર, કોડી વટાવે નાવે મોહોર. ૩૧૩


રિ જાણી જે તે હરિવડે, મન જનથી જે અળગે પડે;

બીજાં કર્મ મનથી નીપજે, મન સુધે જે તેને ભજે;

અખા તે માટે રૈ ચેત, જ્યાં રહીને નિગમ કહે નેત. ૩૧૪


ખા તેજ નર ચેત્યો ખરો, જે ચાલ્યો માથે ઉફરો;

ઊંઠ હાથમાં સૌ કો રમે, જાગ જોગ એટલામાં ભમે;

મુક્તિ ચતુર્ધા એટલા લગે, પણ પદ રહી જોતાં પડશે વગે. ૩૧૫


ણલિંગી મોટો ઉપદેશ, જે ઇચ્છે અજ વિષ્ણુ મહેશ;

લિંગ ચતુષ્ટયથી પર યથા, જ્યાં ન મળે જક્ત સંબંધી કથા;

અખા એ ત્યાંહાં ચિદઆકાશ, પણ પ્રાયે શબ્દ નોહે સમાસ. ૩૧૬


ક્તિ કરતાં ભરમે બૌ, પણ ભજનભેદ ન જાણે સૌ;

જ્યાં શુચિ અગ્ર રહેવા નહિ ઠામ, એમ ભરી પૂરણ રહ્યો રામ;

ત્યાં તો કરતા દીસે ઘાત, તો એમ અખા કેમ ધાતે વાત. ૩૧૭


પેલે ઓળખ્ય હરિ પછે ભજે, કાં વોરે જોયા વિના વજે;

ચૈતન્યબ્રહ્મ કહે વેદ વાણ્ય, તું તો માને પીતળ પાણ;

આતમની અવગણના કરે, અખા ભક્તિ કેમ પડશે વરે. ૩૧૮


જ્ઞાનવિના ભક્તિ તે અશી, ભસ્તે શ્વાને જેમ ઉઠે નશી;

લારે લાર જેમ ચાલ્યે સોર, ત્યાં કોણે દીઠો તો ચોર;

જે જેણે દીઠું સાંભળ્યું, અખા તે તે વળણે વળ્યું. ૩૧૯


જેવી શાસ્ત્ર સંત વાણી વદે, તેવું નરને આવે હ્રદે;

હું મમતા દેહ જો ઓળખાય, સર્વાવાસ હરિ ત્યારે જણાય;

સચરાચર જાણ્યા વિણ હરિ, અખા દ્રોહબુદ્ધી જ્યાં ત્યાં કરી. ૩૨૦


જ્ઞાનવિના ભક્તિ નવ થાય, જેમ ચક્ષુહીણો જ્યાં ત્યાં અથડાય;

તે માટે જ્ઞાની ગુરુ કરો, હરિ દેખાડે સભરો ભર્યો;

ગુરુજ અખા નવ જાણે રામ, તે શિષ્યને શું આપે નામ. ૩૨૧


જોતાં વિચારી સ્વે નિજધામ, ઉપાધ્ય આવવાનો તું ઠામ;

આવી અચાનક ઉઠી બલા, સુખી દુઃખી નર ભુંડા ભલા;

પંડિત જાણ થાપે જીવ કર્મ, અખે માયાનો પ્રીછ્યો મર્મ. ૩૨૨


નિજ શક્તિયે કર્યું આકાશ, તત્વે તત્વ હવો પરકાશ;

અંશે અંશ ભૂતિક પિંડ થયા, સત્તાબળ વડે ચાલી ગયા;

જેમ ખડક્યાં પાત્ર અગ્નિથી ઉષ્ણ, એમ અખા બળ વ્યાપ્યું વિષ્ણુ. ૩૨૩


પાત્ર માત્રમાં હોય વરાળ, પિંડ શાથે હોય મનની જાળ;

મનને જોઇએ સર્વે વિષય, પણ મૂળ અગ્નિને નવ લખેય;

વિષયને મન તે આ સંસાર, અખે એવી વિધ્યે કાઢ્યો પાર. ૩૨૪


મુજ જોતાં એ મન સુખી દુઃખી, પણ મનાતીત ન શકે પારખી;

મનના માર્યા જાએ એહ, એમ સમજણ નહિ સમજે તેહ;

ચૌદ લોકરૂપે મન થયું, અખા મનાતીત જેમનું તેમ રહ્યું. ૩૨૫


પ્રપંચપાર પરમેશ્વર રહે, કાં ગુણનાં કૃતને સાચાં કહે;

ગુણ તે જાય મરે અવતરે, તેને સત્ય જાણે તે ફેરા ફરે;

ગુણપારે જેનો અધ્યાસ, અખા તે નોહે સ્વામી દાસ. ૩૨૬


ખે જગતથી અવળું કર્યું, જીવત મૂકી મૃતક આદર્યું;

મૃતક સમું મીઠું કાંઇ નથી, સારમાંથી સાર કાઢ્યું મથી;

પ્રત્યક્ષ પરોક્ષ જીવતાને ભય, પણ અખા મુવો તે નિર્ભય. ૩૨૭


રામનામ પ્રીછે ગુણ ઘણો, જેમ અમૃતમાં ગુણ પીધાતણો;

વણ સમજ્યો સુડો નિત્ય કહે, રામ કંઠ પંજરમાં રહે;

ક્યાં પૂજ્યો ગાયો પરીક્ષિતે, અખા મુક્તિ પામ્યો પ્રીછતે. ૩૨૮

અખાના છપ્પા