આ તે શી માથાફોડ !/૭૯. ચંપાને શિક્ષણ

વિકિસ્રોતમાંથી
Jump to navigation Jump to search
આ કૃતિ/પાનું હમણાં જ અહીં લાવ્યા છીએ અને તેની ભૂલશુદ્ધિ (પ્રૂફ રીડીંગ) બાકી છે. જો તેમાં કોઈ ભૂલો જણાય તો ક્ષમા કરશો, થોડા સમયમાં આનું શુદ્ધિકરણ કરીને તેને આખરી ઓપ આપી દેવામાં આવશે.
← ૭૮. બાબાપુ મૂંઝાયાં આ તે શી માથાફોડ !
૭૯. ચંપાને શિક્ષણ
ગિજુભાઈ બધેકા
૮૦. રડતાં જોઉ ત્યારે →


મહેમાન આવવાના હતા. બા અને બાપાએ વિચર્યું : "આવશે ત્યારે રસોઈ પાણી કરશું. વખતે ન આવે તો ?"

નોકરે વિચાર્યું : "આવ્યા પછી પાણી ગરમ મૂકશું. આવ્યા પછી કેટલી વાર ?"

પણ નાની ચંપા તો મહેમાન આવવાના છે એવી ખબર પડી કે તુરત જ બાગમાં ગઈ ને ફૂલો લઈ આવી. બીજું બધું કામ બાજુએ મૂકી હાર ગૂંથવા બેઠી. હાર ગૂંથતી જાય ને મનમાં મહેમાનના વિચાર કરતી જાય. મહેમાન ન આવ્યા. બધાં કહે : "નકામો વખત ગુમાવ્યો. નકામાં ફૂલો બગાડ્યાં."

ચંપા મૂરખ લાગે છે ?

*

મોટીબેન અમદાવાદથી ભણીને આજે આવવાની હતી. તાર આવી ગયો હતો; મોટાભાઈ સ્ટેશને સામે ગયા હતા. બીજાં સૌ બેઠાં બેઠાં ફડાકા મારતાં હતાં, અને ઠંડી હતી તેથી સગડી પાસે બેઠાં બેઠાં તાપતાં હતાં. ગાડી સાડા આઠે આવવાની હતી, ને ત્યાર પછી અરધે કલાકે એટલે નવ વાગે સૌ ઘેર આવે એવી ગણતરી હતી. હજી તો માંડ સવા આઠ થયા હતા. રસ્તા પર ગાડીનો ખડખડાટ થાય ને ચંપા બારણું ઉઘાડવા જાય; જરાક બોલચાલો સંભળાય ને ચંપા બારણું ઉઘાડવા જાય; કંઈક ખખડે ને ચંપા બારણા પાસે જાય. "રખેને બેન આવે !"

બધાં કહે : "જોને ચંપા ! હજી તો કેટલીયે વાર છે પણ ચંપા તો કેટલી બધી અધીરી ? જરાય યે ધીરજ જ નહિ બા ! નકામી વારે વારે ઊઠે છે ને હેરાન થાય છે."

ચંપા અધીરી છે ?

*

ઘરને આંગણે એક ગરીબ માણસ આવ્યો. બિચારાની સાથે એક બાળક હતું. ગરીબ માણસ ભૂખ્યો હતો ને બાળક પણ ભૂખ્યું હતું. બાએ ઘરમાંથી ટાઢો રોટલો આપ્યો. બાપાએ કહ્યું : "એકાદ ગરમ રોટલી પણ આપોને ! આ બાળકથી રોટલો નહિ ખવાય." બાળક અને તેનો બાપ રોટલો ખાવા તો માંડ્યા. પણ રોટલી કોરી હતી ને બાળક હળવે હળવે ચાવતું હતું. ચંપા ઘરમાં ગઈ ને બરણીમાંથી ઘી લઈ આવી. "લે છોકરાને ઘી વિના રોટલી અહિ ભાવે." બા અને બાપા ચંપા સામે જોઈ રહ્યાં. બાએ કહ્યું: "આ છોકરીને અક્કલ જ નથી ! કોને ઘી દેવાય અને કોને ન દેવાય એ જ ખબર ન પડે. ભિખારીને મોઢે વળી ઘી શું ?"

ચંપાને અક્કલ નથી ?

*

પાડોશમાંથી જીવીબેનની દીકરી રસુ ચા લેવા આવી. બા એંઠવાડ કાઢતાં હતાં. મોટોભાઈ લેસન કરતો હતો ને નાની બેન તો હજી ભૂખી હતી. બાએ બાપુને કહ્યું : "એ આ રસીલાને ચા આપજો, પેલા નાના ડબ્બામાંથી."

બાપુ કહે : "આ આવ્યો, જરા દાતણ કાઢીને."

પણ ત્યાં તો ચંપા ત્યાં જ ઊભી હતી. એણે મોટો ડબ્બો લીધો ને વાટકી ભરીને ચા આપી ને કહ્યું : "લે, બે દિવસ ચાલશે. આ ચા સારી થાય છે." બા તો સામેજ જોઈ રહ્યા ! રસુ ઊભી હતી એટલે શું બોલે ? બાપુ આવ્યા એટલે કહે : આ ચંપાને કશી વાતનું ભાન જ નથી ! ચપટીક ચાને ઠેકાણે વાટકી ભરીને આપી !"

ચંપાને ભાન છે કે નહિ ?

*

ચંપાને ત્યાં સુમતિની બા અને સુમતિ બન્ને કાંઈક કામ હશે તો રાત રહેલાં. એકાએક રોકાઈ ગયેલાં એટલે સાથે કપડાં નહિ લાવેલાં. સવારે નાહીધોઈને એમણે પહેરવું શું ? ચંપાની બાએ સુમતિને એક સાડલો નહવા માટે આપ્યો ને કહ્યું : 'તમે તમારો સાડલો પહેરી લેશો તો ઠીક પડશે." પણ ચંપા કહે : "સુમતિ, તું તો આજે નાહીને મારાં ઘાઘરીપોલકું પહેરીને જ ઘેર જજે. કાલે મોકલાવી દેજે." બા કહે : "ચંપા, સુમતિને કંઈક નહાવા દેને ? નાહીને એનાં પહેરી લેશે." ચંપા કહે : "ના બા, મારાં કપડાં દઈશ. એનાં તો જરા મેલાં થઈ ગયેલાં લાગે છે." ચંપાએ સારાં ઘાઘરી-પોલકું કાઢ્યાં ને બાને કહ્યું : "આ સારાં છે, ખરું? આ જ પહેરવા આપું છું." સુમતિની બા ત્યાં બેઠાં હતાં. ચંપાની બાએ આંખો તો કાઢી પણ બોલાયું નહિ. સાંજે ચંપાના બાપ કહે : "આ ચંપાને કશી ગતાગમ જ નથી ! કોને કયું લૂગડું અપાય ને કોને ન અપાય એનું ભાન જ ન મળે !"

ચંપાને ગતાગમ છે કે નહિ ?

*

ચંપા અને એની બા બેઠાં હતાં. રામજી કાકાનો દીકરો શેરીમાંથી આવ્યો ને ત્યાં બેઠો. ચંપા કહે : "માધા, આજ તો અમે લાડવા કર્યા હતા !" માધો કહે : "એમ ? ત્યારે તો મારે ત્યાં તારી બાએ ઢાંક્યા હશે ." ચંપાની બાએ વાત ફેરવી કહ્યું : "અલ્યા માધા, ભોળવાતો નહિ હો, ચંપા તો તને બનાવે છે." ચંપા કહે: "ના હો માધા, લાડવા કર્યા હતા; ને અમે બધાંએ ખાધા હતા. હજી પણ પડ્યા છે." ચંપાની બાને લાડવાનું છુપાવવું હતું; ઢાંકવા જવાનો વિચાર ન હતો. પણ આખરે ઢાંકવા જવું પડ્યું. રાતે ચંપાના બાપા આવ્યા ત્યારે બધી વાત કહીને એની બા કહે : આ ચંપાને સમજણ ક્યારે આવશે ?"

ચંપાને સમજણની જરૂર છે ?

*

ચંપા અને હીરા એકવાર શાક લેવા ગયાં. હીરાએ એક શેર રીંગણાં લીધાં ને ચંપાએ પણ શેર લીધાં. ઘેર આણીને રીંગણાં મુક્યાં ત્યાં તો હીરાનાં રીંગણા વધારે લાગ્યાં. બન્ને રીંગણાં તોળી જોયાં તો ચંપાનાં એક શેર ને હીરાનાં સવાશેર ને નવટાંક! હીરાની મા કહે : "એ તો હીરાને શાક લેતાં સારું આવડે છે." હીરા કહે : "તે આવડે ના ? કાછિયાનું ધ્યાન ન હતું એટલામાં મેં એક રીંગણું ઉપાડી લીધું." ચંપા કહે : "એવું મફતનું રીંગણૂં શું કામ લઈએ ?" ચંપાની બા કહે : "આ મારી ચંપા, છે જરા યે હોશિયાર ?"

ચંપા હોશિયાર છે ખરી ?

*

શેરીમાં છોઅકરાં રમતાં હશે. રમતાં રમતાં લડી પડ્યાં ને બે છોકરાં વડચડે આવ્યાં; ચંપા પાસે ઊભી હતી. એને થયું કે લાવને છોડાવું, નહિતર માથાં ભાંગશે. ચંપા છોડાવવા ગઈ ત્યાં એક છોકરે એને જ બચકું ભર્યું. ચંપાને લોહી નીકળ્યું . તે ઘેર આવી પાટો બાંધતી હતી; બાપુ કહે : "એ હરામીને પથરો મારવો'તો ના પથરો ! ફરી વર બચકું ભરવું ભૂલી જાત !" બા કહે : "પણ ઈ ચંપા છે જ એવી નમાલી !"

*

ચંપા અને એની બેનપણીઓ દર્શન કરવા ગઈ હતી. મંદિરમાં એક છોકરી રડતી હતી. એની બા દર્શન કરીને ઘેર ગયેલી ને પાછળ છોકરી રહી ગયેલી. ચંપા કહે : "ચાલોને આપણે એનેન્ ઘેર મૂકી આવીએ." બીજી કહે : "ના, બાપુ, અમારાં માબાપ વઢે." ચંપા મૂકવા ગઈ, છોકરીઓ ઘેર ગઈને ચંપાની બાને વાત કરી. અમથીની બા ઊભાં હતાં : "જુઓ છોને ? આ ચંપા તો એવી ને એવી રહી ! અત્યારે મૂકવા ગયા વિના શું રહી જતું હતું ? લઈ જાત એની બા, એને ગરજ હોત તો."

ચંપા એવી ને એવી જ રહી છે કે ?

*