ગીતાધ્વનિ/અધ્યાય ૧૨

વિકિસ્રોતમાંથી
Jump to navigation Jump to search

અધ્યાય 12 મો

                       ભક્તિતત્ત્વ

અર્જુન બોલ્યા-- નિત્યયુક્ત થઈ આમ જે ભક્ત તમને ભજે; ને જે અક્ષર, અવ્યક્ત--તે બે માંહી ક્યા ચડે? 1 શ્રી ભગવાન બોલ્યા-- મારામાં મનને પ્રોઈ, નિત્યયુક્ત થઈ મ’ને, ભજે પરમ શર્દ્ધાથી, તે યોગી ચડતા ગણું. 2 જેઓ અચિંત્ય, અવ્યક્ત, સર્વવ્યાપક, નિશ્ચળ, એકરૂપ, અનિર્દેશ્ય, ધ્રુવ, અક્ષરને ભજ. 3 ઇન્દ્રિયો નિયમે રાખી, સર્વત્ર સમબુદ્ધિના, સર્વભૂતહિતે રક્ત, તેયે મ’ને જ પામતા. 4 અવ્યક્તે ચિત્ત ચોંટાડે, તેને ક્લેશ થતો વધુ; મહા પરિશ્રમે દેહી, પામે અવ્યક્તમાં ગતિ. 5 મારામાં સર્વ કર્મોનો કરી સંન્યાસ, મત્પર, અનન્ય યોગથી મારાં કરે ધ્યાન—ઉપાસના. 6 મારામાં ચિત્તપ્રોતા તે ભક્તોનો ભવસાગરે, વિના વિલંબ ઉદ્ધાર કરું છું, પાર્થ, હું સ્વયં. 7 હું—માં જ મનને સ્થાપ, નિષ્ઠા મારી જ રાખ તું; તો મારામાં જ નિ:શંક, વસીશ હવે પછી. 8 જો ન રાખી શકે સ્થિર હું—માં ચિત્ત સમાધિથી, તો મ’ને પામવા ઇચ્છ, સાધી અભ્યાસયોગને. 9 અભ્યાસેયે ન જો શક્તિ, થા મત્કર્મપરાયણ; મારે અર્થે કરે કર્મો; તોયે પામીશ સિદ્ધિને. 10 [મારે માટે કર્મ કરવાં, તેને જ પરમ ધ્યેય સમજવાવાળો થા. ] જો ન કરી શકે તેયે, આશરો મુજ યોગને, તો સૌ કર્મફળો ત્યાગ, રાખીને મનને વશ. 11 ઊંચું અભ્યાસથી જ્ઞાન, જ્ઞાનથી ધ્યાન તો ચડે; ધ્યાનથી ફળનો ત્યાગ, ત્યાગથી શાંતિ સત્વર. 12 [છઠ્ઠા અધ્યાયમાં કહ્યાં છે, તેવા અભ્યાસયોગ કરતાં જ્ઞાન ઊંચું છે; તે કરતાં ધ્યાન(શ્લોક6 થી 8મા કહેલી ભક્તિ ) ચડે. કારણકે તે ધ્યાનથી જ ફળનો ત્યાગ સિદ્ધ થાય છે; અને ત્યાગથી જ સત્વર શાંતિ મળે છે.] અદ્વેષ સર્વ ભૂતોનો, મિત્રતા, કરુણા, ક્ષમા, નિર્મમ, નિરહંકાર, સુખદુ:ખે સમાનતા. 13 યોગી સદાય સંતોષી, જિતાત્મા, દૃઢનિશ્ચયી, મનબુદ્ધિ મ’ને અર્પ્યા તે મદ્ ભક્ત મ’ને પ્રિય. 14 જેથી દુભાય ના લોકો, લોકથી જે દુભાય ના; હર્ષ—ક્રોધ—ભય—ક્ષોભે છૂટ્યો જે, તે મ’ને પ્રિય. 15 પવિત્ર, નિસ્પૃહી, દક્ષ, ઉદાસીન, વ્યથા નહીં, સૌ કર્મારંભ છોડેલો, મારો ભક્ત મ’ને પ્રિય. 16 [કર્મારંભ—(આસક્તિપૂર્વક થતાં) કર્મોનો ખટાટોપ.] ન કરે હર્ષ કે દ્વેષ, ન કરે શોક કે સ્પૃહા; શુભાશુભ ત્યજ્યાં જેણે, ભક્તિમાન મ’ને પ્રિય. 17 સમ જે શત્રુ ને મિત્રે, સમ માનાપમાનમાં; ટાઢે—તાપે, સુખે દુ:ખે સમ, આસક્તિહીન જે; 18 સમાન સ્તુતિ—નિંદામાં, મૌની, સંતુષ્ટ જે મળે; સ્થિરબુદ્ધિ, નિરાલંબ, ભક્ત જે, તે મ’ને પ્રિય. 19 આ ધર્મામૃતને સેવે શ્રદ્ધાથી જેમ મેં કહ્યું, મત્પરાયણ જે ભક્તો, તે મ’ને અતિશે પ્રિય. 20