અખાના છપ્પા/મુક્તિ અંગ

વિકિસ્રોતમાંથી
Jump to navigation Jump to search
← અજ્ઞાન અંગ અખાના છપ્પા
મુક્તિ અંગ
અખો
આત્મા અંગ →


મુક્તિ પામવા મુખ્ય વૈરાગ્ય, જો બહુ પાસથો ચૂટે રાગ;

ધ્યેય ધ્યાતાથી આઘો વટે, તે અનુભવતાં ચોક ચોવટે;

બીજી અખા રસાળી વાત, સર્વાતીત નોહે સાક્સાત. ૬૦૯


જે કીજે તે સર્વે રાગ, રાગ વિના નવ ઉપડે પાગ;

રાગ જેવારે પાચો વળે, ત્યારે નિજ આતમને મળે;

દ્રષ્ટ પદારથસું વૈરાગ્ય,ત્યાં અખા જડે તુ જ ત્યાગ. ૬૧૦


ન જાણે છે જે વૈરાગ, તે ત્યાં સામો ઉપજે રાગ;

વૈરાગ હોય ત્યાં નોહે દ્વેષ, તે તયાં શામો બાંધે ક્લેશ;

આપોપાનો થાયે ત્યાગ, ત્યારે અખા સાચો વૈરાગ. ૬૧૧


જેહ વડે તપ તીરથ કરે, વિષય ભોગ કે સુખ આદરે;

જેણે કરી નિપજે બહુ કામ, તે શોધી કાઢવો આ ઠામ;

તે વિણ જાણો રાગ વિરાગ, અખા ઉચળી ભાંગવો પાગ. ૬૧૨


જેમ તેમ કરી સમજવો મર્મ. હું તે શું ચૈતન કે ચર્મ;

એ જ સમજવું પરથમ જને, પછે ઘેર રહેજે કે જાજે વને;

એ સમજ્યા વિણ ગૃહસ્થ અતીત, વર વિવાહ વિણ ગાવાં ગીત. ૬૧૩


મજણમાં નથી રાગ વિરાગ, જેમ વાયુ હેંડે વિના પરાગ;

લોક કોક લગી પરવરે, સમજણથી અર્થ સઘળો સરે;

અખા રામ નથી ઘેર કે વને, જ્યાં જાશે ત્યાં પોતા કને. ૬૧૪


પાદ પાણી નેત્ર મુખ નાક, સકળ અંગનો સમજો તાક;

એમાંનું એકે જો જાય, ધણી માટે જીવે ના રખાય;

અખા ના દીસે તાઓ લાગ, પર સાથે શો રાગવિરગ. ૬૧૫


વેલ પરાઇ બેઠો જંન, હું જ ધણી એમ માને મંન;

કાળા સદા ખેડે સારથિ , બેઠો ફરે અવિનાશી રથી;

અખા એમ જાણે સઘળો પંડ્ય, લેવું મૂકવું ટળે પાખંડ. ૬૧૬


ગેબી જીપજ થૈ પીડતની, ત્યારે તું ત્યાં ના હોતો ધણી;

સહેજે ઉપન્યું વંઠ્યું તન, ત્યારે કાંઇ ના ચાલ્યું મન;

વચ્ચે શિદ પાડે છે ડાઘ, અખા કશો નુ જ રાગ વિરાગ. ૬૧૭

પર ચલ્યો માર્ગ લે અખા, નહીં કો સાથી કો નહીં સખા;

ધની થયામાં સઘલો ધંધ, જેમ રૂપ નહીં દેખે અંધ;

ગગનગામિને નહીં અટકાવ, યુવતીને મન બહુ ભાવ. ૬૧૮


ઉંઘ્યાને સ્વપ્નાંતરા ઘણાં, ઉત્તમ મધ્યમા વેદે ભણ્યાં;

જાગ્યા ઉંઘ્યાથી અળગું હૃદેય, ત્યાં અખો આરોપી વદેય;

સમજ્યાને છે સરખું સદા, અણસમજ્યો ભોગવે આપદા. ૬૧૯


ખો જેહ નર રહે અમન, તેવું કરવું સર્વ જતંન;

જેમ જિહ્વા પંચામૃત ખાય, ખાતી કરતી નહીં લેપાય;

વણ ખાધે કર થાય ચીકણો, એવો ભેદ અણલિંગીતણો. ૬૨૦


ખા અલિંગી વાત અગાધ, લિંગી નરને નહીં તે સાધ્ય;

સકળ લોક તે વૃક્ષ્જ કહે, પણ ચે ન કહે જે બીજે રહે;

જોતાં સઘળો લક્ષમાં ફેર, લક્ષ ઉદ્યોત ને લક્ષ અંધેર. ૬૨૧


સામો કો દુઃખ દાતા નથી, જેમ તાળી ન પડે એક હથી;

સ્વપ્ને દીસે નરો અનંત, તેમ જ અચતાં પ્રગટે જંત;

અખા વસ્તુપણે જાગશે, તેને એનો અનુભવ હશે. ૬૨૨


છતો દ્વેષ ને અચતો રાગ, રાગા દ્વેષ માયાનો ભાગ;

જે તજશે તે દ્વેષે કરી, જે ભજશે તે રાગ અઅદરી;

સ્વસ્વરૂપ ત્યાં બેઉએ નહી, ગુરુ લક્ષે અખા જો ઘેરથી. ૬૨૩


પ્રવૃત્તિ નિવૃત્તિના સઘળા વેશ, ભિક્ષુક થાકે થાય નરેશ;

રમત રમે ચે માયા કાળ, મધ્ય અહંકાર વહે છે ગાળ;

મહાનિધમાં રાજાની દ્રષ્ટ, અખા રમત પાસે નહીં સ્પષ્ટ. ૬૨૪


કારણ દ્રષ્ટિ હોય જંન, તેનો અનુભવ નોય અસન;

દેખે કીરન સરિખાં સૂર, જેનું વસ્તુ વિષે છે ઉર;

અખા ચક્ષુ આંજે ગુરુદેવ, ત કોઇ સમજે એનો ભેવ. ૬૨૫


મજુ તે અનસમજુ થાય, અણસમજુ સરખું સમજાય;

એની કોયે કદી નહિ સાખ્ય, અનુભવ જે ઉઅન્યો તે દાખ્ય;

નિજ ઘર વરતી જે કો હશે, અખા તે એકમાં પહોંચશે. ૬૨૬

અખાના છપ્પા